ปลูกเลี้ยง ต้นไม้จิ๋ว เป็นงานอดิเรก

ต้นไม้จิ๋ว ต้นไม้ขนาดเล็ก
ต้นไม้จิ๋ว ต้นไม้ขนาดเล็ก

ต้นไม้จิ๋ว คือต้นไม้ที่มีการปลูกเลี้ยงในพื้นที่จำกัดให้มีขนาดย่อส่วนลงมา ในญี่ปุ่นนิยมเรียกไม้กระถางที่ปลูกแบบจำกัดขนาดทั้งหมดว่าบอนไซ ขณะที่บอนไซที่เราคุ้นเคยมักจะเป็นไม้ใหญ่ที่ปลูกเลี้ยงให้มีขนาดย่อส่วน

สำหรับ ต้นไม้จิ๋ว หรือบอนไซจิ๋วนั้นมีขนาดเล็กกว่าบอนไซที่ปลูกเลี้ยงกันทั่วไป มีขนาดความสูงตั้งแต่ 3-10 เซนติเมตร ปลูกเลี้ยงในภาชนะขนาดเล็ก  เรามีโอกาสไปเยี่ยมเนิร์สเซอรี่ไม้จิ๋วของ อาจารย์ยุพดี (บัวขำ) เลื่อนฉวี ซึ่งปลูกเลี้ยงไม้จิ๋วเป็นงานอดิเรกมาร่วม 30 ปี ลองนำเทคนิคการเลือกต้นไม้และการปลูกเลี้ยงจากอาจารย์น้อยไปทำเป็นงานอดิเรกกันดู นอกจากจะสนุกสนานเพลิดเพลินแล้วยังสามารถสร้างรายได้เสริมได้อีกทางหนึ่งด้วย

 

ต้นไม้จิ๋ว

อาจารย์ยุพดี (บัวขำ) เลื่อนฉวี สถาปนิกและนักจัดสวนผู้ปลูกเลี้ยงไม้จิ๋วเป็นงานอดิเรกมาร่วม 30 ปี

เริ่มแรกเราชอบต้นไม้เล็ก ๆ อยู่แล้ว เห็นว่าเมืองไทยไม่ค่อยมีใครเล่นเลยหันมาทำ และเตรียมไว้ใช้เวลาจัดสวนถาดด้วย ถ้าบอนไซใหญ่ ๆ แบบที่พวกผู้ชายเล่นกันเรายกไม่ไหว แต่ไม้เล็ก ๆ ไม่ต้องพึ่งคนมาช่วยยก สามารถทำเองได้ อาจารย์อยากให้คนหันมาเล่นกันเพราะมันเป็นไม้สำหรับผู้หญิง ไม่ต้องออกแรงมาก มีโต๊ะตัวเดียวก็วางได้ 50-60 ต้น”

ต้นไม้จิ๋ว
ภายในเนิร์สเซอรี่ไม้จิ๋วของอาจารย์น้อย มีแค่โต๊ะเล็กๆก็สามารถวางไม้จิ๋วได้จำนวนมาก ทั้งยังยกย้ายได้ง่ายด้วยตัวเอง

ต้นไม้จิ๋ว ต้นไม้จิ๋ว

เลือกต้นไม้มาทำไม้จิ๋ว

“ต้นอะไรก็ได้ที่ฟอร์มสวย พิจารณาจากขนาดของใบว่ามีสเกลเล็ก ไม้ที่ใช้ได้ดี เช่น ชาปัตตาเวีย ชาฮกเกี้ยน ไทรแคระ โมกแคระ เพรมน่า มะนาวเทศ ลิ้นมังกร ปริกน้ำค้าง หลิวใบ ข้าวตอกพระร่วง ชวนชม ไกร เข็มโบ เล็บครุฑฝอย เล็บครุฑใบผักชี เชอร์รี่แคระหรือยี่เข่งแคระ ไทรแคระ หมากผู้หมากเมีย มุจลินทร์ วาสนาแคระ สับปะรดสี เลือกชนิดที่ใบเล็กโดยธรรมชาติ และมีดอก  ต้นที่ใบใหญ่มาทำจะย่อส่วนลงมายาก เรียกว่า “รีดไม่ลง” คือทำใบให้เล็กลงไม่ได้ และเลือกที่ไม่ใช่ไม้ล้มลุก หลักการเลี้ยงไม้จิ๋ว คือ การจำกัดอาหาร จำกัดดินเพื่อให้ต้นแคระแกร็น พยายามให้ต้นไม้กินน้อย ๆ เพราะฉะนั้นดินต้องน้อย กระถางต้องเล็ก แต่ไม้บางอย่าง แม้ไม่มีดินเลยก็โตได้ เช่น ไทรบางชนิด”

นำไม้จิ๋วหลายชนิดมาจัดรวมกันในกระถางเป็นสวนถาดจจิ๋วขนาดน่ารัก

การขยายพันธุ์

อาจารย์น้อยมักจะใช้กิ่งที่เหลือจากตัดแต่งกิ่งต้นไม้ในสวนมาเอาปักชำโดยไม่จำเป็นต้องซื้อเลย บางชนิดได้จากเมล็ดที่หล่นในสวนแล้วงอกขึ้นมา ข้อดีของการปักชำ คือได้ต้นไม้เร็ว สามารถเลือกที่กิ่งสวยตามต้องการ วิธีเลือกกิ่งชำให้ใช้กิ่งเพสลาดสีเขียวอ่อน ๆ มีตกกระสีน้ำตาลนิดๆ จะแตกรากง่าย ส่วนเพาะเมล็ด ใช้เวลานาน แต่ได้รูปทรงต้นที่สวยงามเป็นธรรมชาติ จำกัดขนาดและรูปทรงของต้นไม้ได้ง่าย

สามารถปักชำ แยกหน่อ หรือเพาะเมล็ด ปลูกใส่กระถางไว้เมื่อได้ขนาดที่ต้องการจึงย้ายลงกระถางสวยงามต่อไป

เทคนิคการปักชำของอาจารย์น้อยจะไม่ใช้ฮอร์โมนเร่งรากแต่จะปักชำช่วงหน้าฝน ระวังอย่าให้น้ำขังแฉะเกินไป วัสดุชำใช้ทรายผสมขุยมะพร้าว อัตราส่วน 1:1  หรือขุยมะพร้าวเปล่าก็ได้ แต่ต้องระวังไม่ให้เน่า การเติมทรายลงไปจะช่วยทำให้เครื่องปลูกโปร่ง ระบายน้ำดี หากใช้ดินถุงให้ร่อนดินเอาวัสดุชิ้นใหญ่ ๆ เช่น กาบมะพร้าวสับออก เพื่อให้ได้ดินละเอียด และไม่ควรใช้ดินเหนียว

“ไม้จิ๋วทำให้เราเพลินเพลินกับการปลูกเลี้ยงต้นไม้ ช่วยฝึกสมาธิ อดทน สำหรับผู้เริ่มต้นควรเริ่มจากปักชำต้นไม้เอง จะได้ไม่เสียดายเพราะหากซื้อมาเป็นต้นตายไปก็เสียดาย ปักชำตายไปก็ช่างมันเดี๋ยวปักใหม่ ช่วงแรก ๆ ให้เริ่มจากต้นที่ปักชำง่าย ๆ อย่างเล็บครุฑ เพราะโตง่าย ลองปักไปเถอะ ถึงแม้ไม่เอามาทำไม้จิ๋วก็เอาซ่อมสวนได้

 

เฟินและหวายทะนอยที่ขึ้นเองในสวยขุดมาใส่กระถางเลี้งเป็นไม้จิ๋วได้เช่นกัน

 

 

เชอร์รี่แคระต้นมีลักษณะทอดห้อยลงมาดูเหมือนบอนไซ แต่ปลูกเลี้ยงในกระถางขนาดเพียง 3 นิ้วเท่านั้น

การดูแล

  • ไม้จิ๋วมีเครื่องปลูกน้อย จึงเก็บความชื้นไว้ได้น้อย ต้องรดน้ำทุกวัน เช้า-เย็น ถ้าไม่อยู่หลายวันให้ใช้ถาดตื้น ๆ ใส่น้ำ แต่ไม่ควรทิ้งไว้หลายวันเพราะจะทำให้รากเน่าได้
  • ไม่จำเป็นต้องใส่ปุ๋ยเลยนอกจากต้นโทรมมากๆ ให้ใส่มูลไส้เดือนหรือปุ๋ยอินทรีย์อัดเม็ดต้นละ 2-3 เม็ด
  • ใช้ดินร่วน หรือดินผสมสำเร็จร่อนเอาเฉพาะเนื้อดินละเอียด ใช้ป็นเครื่องปลูก
  • ปลูกเลี้ยงในบริเวณที่ได้ได้อ่อน ๆ โดยเฉพาะแดดเช้ายิ่งดี หากปลูกเลี้ยงในบ้านควรได้รับแสงพอสมควร และนำออกมาไว้ด้านนอกบ้างเป็นครั้งคราว
ใช้สเปรย์ หรือบัวฝอยรดน้ำไม่ให้น้ำแรงเกินไป และไม่ควรใช้สายยางเพราะจะทำให้ดินกระเด็นขึ้นมาหรือต้นไม้ล้มเสียหายได้
ภาชนะมีส่วนส่งเสริมให้ไม้จิ๋วมีความสวยงามโดดเด่นขึ้น นอกจากกระถางแล้วยังสามารถดัดแปลงของที่มีอยู่รอบตัวมาใช้ได้ เช่น ถ้วยชา แก้วน้ำ กล่องใส่ของ เป็นต้น

 

สามารถอ่านเรื่องราว เทคนิคการปลูกเลี้ยง และขั้นตอนการทำไม้จิ๋วเพิ่มเติมได้ที่ หนังสือ Mini Garden

 

เรื่อง : “วรัปศร”

ภาพ : สิทธิศักดิ์ น้ำคำ


เรื่องที่น่าสนใจ