วิธีเลือกไม้ไผ่สำหรับใช้ในงานสร้างอาคาร

เราคุ้นเคยกับบ้านเรือนแพและศาลา ไม้ไผ่ มานานแล้ว เพราะไม้ไผ่เป็นวัสดุธรรมชาติที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น เป็นพืชที่โตเร็วและราคาไม่แพง แต่ด้วยเอกลักษณ์ที่เป็นไม้ท่อนกลม เป็นปล้องๆ มีความอ่อนตัวสูง ทำให้อาคารไม้ไผ่มีเสน่ห์เฉพาะตัว จึงมีการนำมาสร้างบ้าน รีสอร์ต และโรงแรมกันมากขึ้น

คุณตั๊บ – ธนพัฒน์ บุญสนาน สถาปนิกและเจ้าของ บริษัท ธ.ไก่ชน จำกัด เป็นคนรุ่นใหม่อีกคนที่ศึกษาและทำงานด้านไม้ไผ่อย่างจริงจังมาหลายปี ในโอกาสนี้ได้เปิดโรงงานและแบ่งปันประสบการณ์ให้ บ้านและสวน เพื่อทำความรู้จักไม้ไผ่ การทรีตเม้นต์ และการนำไปใช้งานให้มากขึ้น เพราะหัวใจสำคัญของงานออกแบบคือ การเข้าใจธรรมชาติของวัสดุ แล้วเลือกใช้อย่างเหมาะสม ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของงานออกแบบที่ดี

รู้จักส่วนต่างๆ ของต้นไผ่

ทำบ้านไม้ไผ่
ประโยชน์จากส่วนต่างๆของไม้ไผ่

ไผ่เป็นพืชตระกูลหญ้า ลำต้นมีลักษณะเป็นปล้องๆ ภายในกลวง และมีหลายหลายพันธุ์มาก โดยแต่ละพันธุ์ก็มีลักษณะต่างกัน ทั้งพื้นผิว ความหนาเนื้อไม้ ความยาวของลำตัน และอายุการเติบโต มารู้จักส่วนต่างๆ ของต้นไผ่กัน

วิธีเลือกไม้ไผ่

ไม้ไผ่ที่เหมาะกับการใช้งาน คือ ไม้ไผ่ที่มีอายุแก่จัด โดยไม้ไผ่ลำใหญ่ที่ทำโครงสร้างจะใช้ได้ที่อายุ  4-7 ปี และไม้ไผ่ลำเล็กจะใช้ได้ที่อายุ 2-3 ปี ขึ้นอยู่กับชนิด ถ้าไม้อ่อนเกินไปก็จะไม่แข็งแรงและมอดชอบกินเนื้อไม้อ่อน แต่ถ้าไม้แก่เกินไป เนื้อไม้จะเริ่มเหี่ยว ซึ่งไผ่แต่ละชนิดเมื่อโตเต็มที่ก็จะมีขนาดหน้าตัดต่างกันไป ในการนำไปใช้งานจึงมีการใช้ไม้ไผ่หลายชนิดผสมกันตามขนาดหน้าตัดที่ต้องการ ส่วนความยาวปล้องก็มีผลกับความแข็งแรง ถ้าปล้องสั้นและมีข้อถี่ก็จะยิ่งแข็งแรง แต่ถ้าจะนำไปผ่าหรือทำไม้สับฟากก็ควรเลือกปล้องยาวและข้อน้อยก็จะทำงานง่ายกว่า

ขั้นตอนการเตรียมไม้ไผ่สร้างอาคาร

จุดอ่อนของไม้ไผ่ คือ มักเสียหายจากการถูกมอดและแมลงกินเนื้อไม้ เนื้อไม้มีการยืดและหดตัวมาก จึงไม่ควรใช้ไม้ไผ่สดในการก่อสร้าง ควรใช้ไม้ไผ่ที่ผ่านการทรีตเม้นต์มาแล้วเท่านั้น โดยหลักการทรีตเม้นต์ คือ การทำให้สารประกอบในเนื้อไม้ที่เป็นแป้งและน้ำตาลเปลี่ยนสภาพไม่เป็นอาหารของมอดและแมลง ซึ่งสามารถทำได้หลายวิธี เช่น

-วิธีธรรมชาติแบบภูมิปัญญาชาวบ้าน คือ การนำไม้ไผ่แช่ในน้ำไหลเพื่อชะล้างแป้งออก หรือการนำไปแช่ในน้ำนิ่งหรือแช่โคลนเพื่อให้แป้งบูดจนมอดไม่กิน

-ชาวเขาที่เชียงรายใช้กำมะถัน โดยการนึ่ง การต้ม หรือการเผาไฟ

-เกษตรกรบางกลุ่มที่ปลูกไผ่ใช้วิธีต้มไม้ไผ่ในน้ำส้มควันไม้ผสมเกลือ

สำหรับการทรีตเม้นต์ที่ใช้แพร่หลายทั้งในยุโรป อินโดนีเซีย และไทยในปัจจุบัน ซึ่งเหมาะกับการทำงานปริมาณมาก และได้ผลดี คือ การแช่ในสารละลายโบรอน (Boron) ซึ่งเป็นสารบอแรกซ์ (Borax) ผสมกับสารบอริค แอสิด (Boric Acid) เป็นการทรีตเม้นต์แบบเคมีที่ปลอดภัยไม่เป็นพิษกับคนและสิ่งแวดล้อม โดยมีขั้นตอนการทำดังนี้

ทำบ้านไม้ไผ่
เจาะทะลุทุกลำปล้องด้วยสว่าน เพื่อให้น้ำยาไหลเข้าไปทั่วถึง
ทำบ้านไม้ไผ่
ผสมสารละลายโบรอนอัตราส่วน 5 – 7เปอร์เซ็นต์ กับน้ำ แล้วแช่ไม้ไผ่นาน 7-10 วัน โดยถ่วงให้ไม้จมในน้ำยาตลอดทั้งลำ กรณีไม้ยาว 6 เมตร ควรทำบ่อยาว 7-8 เมตร ลึก 2 – 2.50 เมตร แนะนำให้ทำเป็นระบบปิดเพื่อควบคุมกลิ่นและปริมาณน้ำในบ่อ
ทำบ้านไม้ไผ่
นำไม้ไผ่ขึ้นและระบายของเหลวออก
ทำบ้านไม้ไผ่
ทำความสะอาดด้วยเครื่องฉีดน้ำแรงดันสูง
ทำบ้านไม้ไผ่
นำไม้ไผ่ขึ้นมาตากแดดให้แห้งสนิท ดีที่สุดคือตากในโรงเรือนที่มีหลังคาใส มีลมพัดผ่านตลอด และไม่วางกองทับกัน อาจวางแนวตั้งหรือแนวนอนก็ได้ ซึ่งแนวตั้งจะประหยัดพื้นที่มากกว่า ระยะเวลาในการตากขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ โดยสังเกตจากสีเนื้อไม้ให้เหลืองทั้งลำ ถ้ายังมีเขียวบ้าง เหลืองบ้าง หรือมีแถบน้ำตาล แปลว่ายังความชื้นอยู่ (จากสีเขียวจะกลายเป็นสีน้ำตาลแล้วเป็นสีเหลืองตามลำดับ ถ้ากลายเป็นสีซีดออกเทาๆ ไม้จะไม่สวยเพราะดูเก่าเกินไป)
ทำบ้านไม้ไผ่
เมื่อแห้งสนิทแล้วให้เก็บเข้าโรงเก็บไม้ โดยทำโรงเรือนแบบเปิดมีหลังคาและมีลมผ่านได้ อาจกั้นโดยรอบด้วยซาแลน ไม่ควรทำโรงเรือนแบบปิดทึบ เพราะจะเกิดเชื้อราได้ง่าย พร้อมทำชั้นเก็บไม้เป็นช่องๆ แยกตามประเภท และไม่วางซ้อนกันมากเกินไป

 

ไม้ไผ่ในงานก่อสร้าง

ทำบ้านไม้ไผ่

ไม้ไผ่แต่ละชนิดมีลักษณะแตกต่างกัน สามารถนำมาใช้งานได้ทุกชนิด โดยเลือกให้เหมาะกับประเภทการใช้งาน สำหรับการใช้ในเชิงอุตสาหกรรมจะใช้ไผ่ที่มีการปลูกเป็นไร่สำหรับตัดขาย เพราะสามารถสั่งซื้อจำนวนมากได้ มีลำสวยงามกว่าไผ่ตามธรรมชาติ สามารถแบ่งตามการใช้งานได้ 3 ประเภท คือ ไม้ไผ่สำหรับโครงสร้าง ไม้ไผ่สำหรับงานตกแต่ง และไม้ไผ่สำหรับงานหัตถกรรม โดยเลือกใช้ตามความหนาของเนื้อไม้ เช่น ไม้ไผ่หนึ่งลำยาว 12 เมตร ส่วนโคน 6 เมตร ใช้ทำโครงสร้างได้ ส่วนปลายจะมีเนื้อบางกว่าก็นำมาทำงานตกแต่ง หรือไผ่เฮียะซึ่งมีเนื้อไม้บางก็เหมาะกับงานหัตถกรรม โดยเตรียมไม้ไผ่ให้มีความยาวมาตรฐาน 1.50 เมตร  3 เมตร  และ 6 เมตร เพื่อความสะดวกในการนำไปใช้งาน และเป็นความยาวที่สามารถขนส่งด้วยรถบรรทุกได้

การรักษาเนื้อไม้

ไม้ไผ่สามารถทำการรักษาเนื้อไม้ได้ 2 วิธี คือ

1.ป้องกันความชื้นเข้าเนื้อไม้ ความชื้นสามารถเข้า-ออกได้ทางหน้าตัดไม้เป็นส่วนใหญ่ ซึ่งมีผลให้ไม้มีการยืดหดตัวและเป็นต้นเหตุให้เกิดเชื้อราในปล้องได้ การปิดหน้าตัดไม้ด้วยวัสดุปิดผิวที่กันความชื้นได้ เช่น การทาวัสดุประเภทยางมะตอย เช่น ฟลินท์โค้ท หรือมีตัวอย่างที่บาหลีใช้ปูนเกราต์ฉาบหัวไม้ทุกลำซึ่งเป็นวิธีที่ดี แต่ก็ใช้เวลามากและทำให้งบประมาณสูงขึ้น

2.การเคลือบผิว ผิวไม้ไผ่ส่วนมากจะมีผิวมันเงา มีการดูดซึมต่ำ จึงมักทาด้วยผลิตภัณฑ์รักษาเนื้อไม้ต่างๆ ไม่ติด หรือลอกในเวลาไม่นาน หากต้องการเคลือบลำไม้ไผ่ควรลอกผิวไม้ออกก่อน หรือใช้กับไม้ไผ่แปรรูปได้ เช่น แผ่นไม้อัดไม้ไผ่ คำแนะนำของคุณตั๊บคือ ถ้าเป็นไม้ไผ่ที่อยู่นอกชายคาโดนแดดและฝนตลอด แนะนำให้ปล่อยไปตามธรรมชาติ แล้วเปลี่ยนเมื่อไม้เริ่มเสื่อมสภาพ ส่วนไม้ไผ่ที่อยู่ในชายคาสามารถเคลือบผิวด้วยพอลิยูรีเทนทั้งแบบใสและแบบด้านได้ เพื่อช่วยให้ผิวไม้มันเงาและดูใหม่เสมอ

หลังคาไม้ไผ่
หลังคาไม้ไผ่ จากนิตยสารบ้านและสวนฉบับเดือนเมษายน

ข้อควรพิจารณาก่อนเลือกใช้ไม้ไผ่สร้างอาคาร

ไม้ไผ่ไม่ได้เหมาะกับการสร้างบ้านหรืออาคารทุกประเภท ดังนั้นถ้าใครอยากใช้ไม้ไผ่ควรดูข้อควรพิจารณาก่อนตัดสินใจ

-สำหรับเจ้าของอาคารที่จะเลือกใช้ไม้ไผ่ ควรเริ่มจากความชอบและเข้าใจธรรมชาติของวัสดุที่มีความอ่อนและแอ่นตัว มีการแตกได้ อาจเกิดเชื้อราซึ่งสามารถเช็ดออกหรือถ้าอากาศแห้งก็อาจหายไปเองได้ และต้องมีการเปลี่ยนเมื่อถึงเวลา หากยังไม่แน่ใจเรื่องเหล่านี้ควรเลือกใช้วัสดุประเภทอื่นแทน

-ในบ้านเรายังไม่มีวิศวกรที่ชำนาญเรื่องไม้ไผ่ ผู้ออกแบบจึงอาจใช้วิธีชั่งน้ำหนักไม้ไผ่ให้วิศวกร เพื่อให้สามารถคำนวณโครงสร้างได้ อีกทั้งการขออนุญาตก่อสร้างอาคารที่ใช้ไม้ไผ่เป็นโครงสร้างหลักยังไม่สามารถทำได้ หากยังไม่พร้อมแนะนำให้ก่อสร้างโครงสร้างหลักด้วยคอนกรีตหรือเหล็กตามปกติ แล้วใช้ไม้ไผ่เป็นโครงสร้างรองและส่วนตกแต่งแทนจะดีกว่า

ขอขอบคุณ

บริษัท ธ.ไก่ชน จำกัด โทรศัพท์ 08-4100-0233  www.thorkaichon-bamboo.com

เรื่อง : ศรายุทธ ศรีทิพย์อาสน์

ภาพ: อนุพงษ์ ฉายสุขเกษม, ธ.ไก่ชน

ภาพประกอบ: เอกรินทร์ พันธุนิล

 


ทำรั้วไม้ไผ่ วัสดุจากธรรมชาติที่ใช้งานได้จริง

BAMBOO TODAY ไม้ไผ่ วัสดุธรรมชาติที่สวยและคงทน

Panyaden International School ศูนย์กีฬาสถาปัตยกรรมไม้ไผ่

Living Simply อยู่กับความเรียบง่ายใน บ้านดิน