มะกรูด

มากกว่าพืชสวนครัวที่ช่วยสยบทุกกลิ่นกวนใจ ‘มะกรูด’ ยังมาพร้อมกลิ่นหอมอโรมาที่ช่วยลดความเครียดและรีเฟรชอารมณ์ให้ผ่อนคลาย แถมยังใช้ไล่ยุงและแมลงศัตรูพืชได้ ยิ่งไปกว่านั้น น้ำมันหอมระเหยที่ซ่อนอยู่ตามผิวเปลือก ยังเป็นกุญแจสำคัญในกระบวนการทำน้ำอบน้ำปรุงของไทยโบราณอีกด้วย

โกร้ยเชียด (เขมร) / มะขูด / มะขุน (เหนือ) / ส้มกรูด / ส้มมั่วผี (ใต้) / Kaffir Lime / Leech Lime / Makrut Lime / Mauritius Papeda

ชื่อวิทยาศาสตร์: Citrus hystrix DC.

วงศ์: Rutaceae

ประเภท: ไม้ต้นขนาดเล็ก

ลำต้น: สูง 2-8 เมตร มีหนามแหลมตามกิ่งก้าน

ใบ: ใบประกอบ มีใบย่อยหนึ่งใบ เรียงสลับ รูปไข่หรือรูปค่อนข้างกลม กว้าง 2.5-5 เซนติเมตร ยาว 3-8 เซนติเมตร แผ่นใบหนาแข็ง มีต่อมน้ำมันกระจายอยู่ทั่วไป มีกลิ่นหอม ก้านใบแผ่เป็นปีกคล้ายแผ่นใบมีขนาดใหญ่เท่าแผ่นใบ

ดอก: ดอกเดี่ยวหรือดอกช่อ ออกที่ปลายยอดหรือซอกใบ มี 3-5 ดอก กลีบเลี้ยงรูปสามเหลี่ยมกว้างปลายแยก 4 หรือ 5 แฉก กลีบดอกสีขาว เกสรเพศผู้ประมาณ 30 อัน ก้านชูอับเรณูเด่นชัด ก้านยอดเกสรเพศเมียสั้น

ผล: ผลสด รูปทรงรีถึงรูปทรงกลม กว้าง 3-5 เซนติเมตร ยาว 5-7 เซนติเมตร ผิวขรุขระสีเขียวเข้ม มีต่อมน้ำมันหอมระเหยกระจายทั่วผิว ผนังผลหนา เนื้อผลมี 11-13 ช่อง เมล็ดมีจำนวนมาก

อัตราการเจริญเติบโต: ปานกลาง-เร็ว

ดิน: ดินร่วนระบายน้ำดี มีธาตุอาหารและความชุ่มชื้นสูง

น้ำ/ความชื้น: ปานกลาง ทนแล้งและน้ำขัง

แสงแดด: แสงแดดรำไร-แดดเต็มวัน

การขยายพันธุ์: เพาะเมล็ด ตอนกิ่ง ทาบกิ่ง

การใช้งานและอื่นๆ: ผิวผลและใบใช้เป็นส่วนประกอบในเครื่องแกงไทย เป็นสมุนไพรใส่ในแกงและอาหารที่ประกอบจากเนื้อสัตว์ที่มีกลิ่นแรง ผลมะกรูดใช้เป็นยาสระผมของคนโบราณ ทำให้ผมดกดำนุ่มสลวยไม่พันกัน รักษารังแค ชันนะตุ น้ำมันหอมระเหยจากผิวผลมะกรูดมีคุณสมบัติดับกลิ่นไม่พึงประสงค์ ลดความเครียด ช่วยให้รู้สึกสดชื่นผ่อนคลาย ไล่ยุงและแมลงศัตรูพืช

เกร็ดน่ารู้: มะกรูดถูกใช้เป็นส่วนประกอบในการฆ่าชะมดเช็ดหรือการสะตุไขชะมดเช็ด ทำให้ไขชะมดเช็ดที่มีกลิ่นสาบคาวรุนแรงมีกลิ่นหอมละมุนขึ้นและบริสุทธิ์ขึ้น เหมาะสมต่อการใช้เป็นสารตรึงกลิ่นในขั้นต่อไป ส่วนผิวผลมะกรูดใช้เป็นส่วนผสมในขั้นตอนการร่ำกลิ่นให้ติดทนนานยิ่งขึ้น

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพพรรณไม้ : โครงการจัดตั้งสถาบันอุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ

ติดตามหนังสือใหม่ได้ทาง : สำนักพิมพ์บ้านและสวน

ศึกษาเรื่องพืชสมุนไพรได้เพิ่มเติมจากหนังสือ : พืชสมุนไพร ปลูกและปรุงด้วยตัวเอง Medicinal Plants