8 พืชสมุนไพร ปลูกแซมในสวนครัว สวยฮีลใจและสร้างสุขภาพดี
พืชสมุนไพร กำลังได้รับความสนใจมากขึ้นในยุคนี้ที่ผู้คนให้ความสำคัญเรื่องการกินอยู่และดูแลสุขภาพ ไม่ใช่เพียงการมีสุขภาพดี แต่คือการมีสุขภาพที่ดีอย่างยั่งยืน (Longevity) ซึ่งการปลูกต้นไม้และจัดตกแต่งสวนให้สวยน่าชมก็เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างเสริมสุขภาพ ทั้งรูปทรง สีสัน และกลิ่นหอมของพืชนานาพรรณ ตลอดจนสรรพคุณดี ๆ ที่เราสามารถเก็บเกี่ยวมาใช้ประโยชน์ได้ง่าย ๆ ด้วยการดู ดม ดื่มด่ำ ช่วยเพิ่มพลังงานดี ๆ ในทุก ๆ วัน และยังช่วยฮีลใจในวันที่เหนื่อยล้า
โดยเฉพาะการทำสวนครัว นอกจากพืชผักที่ปลูกเพื่อเน้นเก็บผลผลิตมาบริโภคแล้ว พรรณไม้หลายชนิดที่แม้ไม่ได้จัดอยู่ในกลุ่มพืชผัก แต่ก็สามารถนำมาปลูกแซมในสวนครัวได้อย่างลงตัว ที่นิยมกันได้แก่สมุนไพรฝรั่ง (Herbs) อย่างโรสแมรี่ (Rosemary) มินต์ (Mint) ทาร์รากอน (Tarragon) เป็นต้น รวมถึงผักพื้นบ้านและ พืชสมุนไพร ที่ปลูกเลี้ยงง่าย ตัวอย่างเช่น
จิงจูฉ่าย, โกฐจุฬาลัมพาขาว, จิงจูฮวยฉ่าย, White Mugwort
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Artemisia lactiflora Wall. ex DC.
- วงศ์ : Asteraceae
ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ลำต้นเจริญทอดเลื้อยไปตามผิวดิน ใบเดี่ยว ออกเวียนสลับรอบกิ่ง เมื่อขยี้ใบมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ช่อดอกออกที่ปลายยอด ชูสูงขึ้น ช่อดอกย่อยแต่ละช่อมีดอกย่อยเล็ก ๆ สีขาว ปลูกเลี้ยงง่าย นิยมตัดใบมาปรุงอาหารคาว ช่วยให้อาหารมีกลิ่นหอมน่ากิน ทั้งต้มเลือดหมู แกงจืดหมูสับ ซุปต่าง ๆ หรือผัดกับไข่ นอกจากนี้ยังนำมาปั่นน้ำดื่ม เพิ่มภูมิคุ้มกัน ลดการอักเสบ แต่ไม่ควรกินมากเกินไปเนื่องจากเป็นผักที่มีฤทธิ์เย็น อาจทำให้เกิดอาการท้องอืดเฟ้อ โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคลำไส้แปรปรวน
แป๊ะตำปึง, จักรนารายณ์, ผักพันปี, Longevity Spinach
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Gynura procumbens (Lour.) Merr.
- วงศ์ : Asteraceae
พืชวงศ์เดียวกับจิงจูฉ่าย ไม้พุ่มขนาดเล็กอายุหลายปี ทุกส่วนอวบน้ำ ลำต้นมักทอดเลื้อย ยอดชูขึ้นสูง 30-50 เซนติเมตร เมื่อขยี้มีกลิ่นหอม ใบเดี่ยวออกเวียนสลับรอบกิ่ง ช่อดอกแบบช่อกระจุกแน่น ดอกย่อยจำนวนมากสีเหลือง ออกดอกช่วงฤดูฝน ปลูกเลี้ยงง่าย โตเร็ว เป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่นิยมกินเป็นผักสด มีฤทธิ์เป็นยาเย็น ใบสดตำผสมเหล้าพอกปิดฝี แก้ปวดบวมจากแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก แก้พิษอักเสบและแมลงสัตว์กัดต่อย
หญ้าหวาน, Candylaef, Stevia, Sugarleaf, Sweetleaf
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Stevia rebaudiana (Bertoni) Bertoni
- วงศ์ : Asteraceae
พืชวงศ์เดียวกับจิงจูฉ่ายและแป๊ะตำปึง ไม้พุ่มขนาดเล็กอายุหลายปี ต้นสูงได้ถึง 60 เซนติเมตร กิ่งขนาดเล็ก แผ่นใบมีขนปกคลุมบาง ๆ เมื่อขยี้มีกลิ่นหอมและรสหวาน ช่อดอกแบบช่อกระจุกออกที่ปลายยอด ดอกย่อยจำนวนมาก สีขาวอมม่วงอ่อน เป็นพืชที่ใช้แทนน้ำตาลได้ดี ช่วยเพิ่มความหวานให้กับอาหารและเครื่องดื่มโดยไม่ทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดหรืออินซูลินพุ่งสูง จึงมีประโยชน์สำหรับผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน
พรมมิ, ผักมิ, ผักหมี่, Brahmi, Dwarf Bacopa, Herb of Grace, Water Hyssop
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Bacopa monnieri (L.) Wettst.
- วงศ์ : Plantaginaceae
ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ลำต้นสีเขียวหรือม่วงแดงทอดเลื้อยคลุมผิวดินที่ชุ่มชื้น ทุกส่วนอวบน้ำ เมื่อหักหรือขยี้มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ใบเดี่ยวออกตรงข้ามสลับตั้งฉาก ดอกสีม่วงออกตามซอกใบ 2-3 ดอก เหมาะปลูกเป็นไม้ประดับหรือไม้คลุมดินในพื้นที่ชื้นแฉะ หรือในอ่างบัวขนาดเล็กที่มีน้ำตื้น ๆ จะเติบโตได้ดี คนไทยนิยมกินเป็นผักพื้นบ้านกับอาหารรสจัด ช่วยให้เจริญอาหาร ด้านสมุนไพรมีรสเย็นหวาน ช่วยขับโลหิต ดับพิษร้อนถอนพิษไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ
ผักแพวขาว, ผักแผ่วขาว, ละอองใบด่าง, Variegated Bloodleaf
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Iresine herbstii Hook
- วงศ์ : Amaranthaceae
ไม้ล้มลุก ต้นเป็นพุ่มสูงประมาณ 50 เซนติเมตร ลำต้นมีสีแดงอมชมพู ใบประกอบชนิดมีใบย่อยใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามกัน แผ่นใบสีเขียวและเส้นใบด่างขาว ดอกออกเป็นช่อตามปลายกิ่ง ดอกมีขนาดเล็ก สีขาวแกมเหลือง ปลูกเลี้ยงง่าย โตเร็ว ยอดอ่อนนำไปลวกเป็นผักจิ้มน้ำพริก มีรสชาติจืด ใบมีสรรพคุณช่วยแก้อาการไอ เหมาะปลูกประดับสวนเพื่อความสวยงาม
พระจันทร์ครึ่งซีก, บัวครึ่งซีก, ผักขี้ส้ม, Asian Lobelia, Chinese Creeping Lobelia
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Lobelia chinensis Lour.
- วงศ์ Campanulaceae
ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ลำต้นสีม่วงแดงทอดเลื้อยแตกพุ่ม สูง 8-10 เซนติเมตร ใบเดี่ยวออกเรียงสลับระนาบเดียว ดอกออกที่ซอกใบใกล้ปลายยอดชูตั้ง กลีบดอก 5 กลีบแผ่ออกด้านล่าง แต่ละกลีบเรียวยาวดูคล้ายพระจันทร์ครึ่งเสี้ยว สีขาวอมม่วงเรื่อ เป็นสมุนไพรพื้นบ้านที่ช่วยลดอาการอักเสบ บวม และแก้โรคผิวหนัง กลากเกลื้อน หรือผิวหนังอักเสบ
ดีปลี, Balinese Pepper, Javanese Pepper, Long Pepper
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Piper retrofractum Vahl
- วงศ์ : Piperaceae
ไม้เลื้อยอายุหลายปี ลำต้นเห็นข้อปล้องชัดเจน รากออกตามข้อเพื่อใช้ยึดเกาะ ทุกส่วนเมื่อขยี้มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ แผ่นใบหนาสีเขียวเข้มเป็นมัน ช่อดอกรูปทรงกระบอกตั้งขึ้น มีดอกย่อยจำนวนมาก เมื่อติดผลจะขยายขนาด เมื่อแก่เปลี่ยนเป็นสีแดง ปลูกเลี้ยงง่าย โตเร็ว อาจปลูกเป็นไม้เลื้อยประดับริมรั้วหรือกำแพง สามารถเก็บผลแก่จัดที่ยังไม่สุกและเป็นสีแดงทั้งผลมาตากแห้ง ใช้เป็นเครื่องเทศให้รสเผ็ดร้อน
โสมไทย, โสมคน, ว่านผักปัง
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Talinum paniculatum (Jacq.) Geartn.
- วงศ์ : Talinaceae
ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ลำต้นเป็นเหลี่ยม อวบน้ำ ใบเดี่ยว รูปไข่ถึงรูปหอก ดอกออกเป็นช่อ ดอกขนาดเล็กมี 5 กลีบ สีม่วงแดง ออกดอกดก เมื่อรากเจริญเติบโตจะมีรูปร่างคล้ายคนเหมือนกับโสมจีน ปลูกเลี้ยงง่าย โตเร็ว สามารถเก็บใบมาผัดหรือทำแกงจืด รากใช้เป็นยาบำรุงกำลัง หรือใช้ทาภายนอกแก้อักเสบ ลดอาการบวมได้
เมืองไทยเป็นแหล่งรวมพืชสมุนไพรที่มีสรรพคุณมากมายให้เลือกใช้ ซึ่งได้ผ่านการทดลองจากภูมิปัญญาพื้นบ้านของคนในท้องถิ่น ทั้งการปรุงเป็นอาหารและใช้เป็นยาบำบัดโรคที่ส่งต่อความรู้จากรุ่นสู่รุ่น อย่างไรก็ตามก่อนนำพืชชนิดใดมาใช้ประโยชน์เพื่อบำรุงดูแลสุขภาพ จำเป็นต้องศึกษาการปลูกและปรุงอย่างถูกวิธีเพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด เรียนรู้การปลูกและปรุงสมุนไพรมากกว่า 150 ชนิดได้เพิ่มเติมจากหนังสือ พืชสมุนไพร ปลูกและปรุงด้วยตัวเอง : Medicinal Plants ซึ่งมีทั้งข้อมูลพรรณไม้ สรรพคุณ สารสำคัญที่ให้ประโยชน์ วิธีการใช้ ตลอดจนข้อควรระวัง
สั่งซื้อหนังสือพืชสมุนไพร ปลูกและปรุงด้วยตัวเอง คลิกที่นี่
เรื่อง : อังกาบดอย
ภาพ : อภิรักษ์ สุขสัย, ณัฐวรรธน์ ไทยเสน
