บ้านใหม่ในย่านเก่าเมืองตราด
บ้านใหม่ในย่านเมืองเก่าจากจุดพักกายกราบไหว้บรรพบุรุษ สู่มรดกสถาปัตยกรรมที่สืบสานจิตวิญญาณชาวคลองบางพระ ตราด
Design Directory : สถาปัตยกรรม ตื่น ดีไซน์ สตูดิโอ
จากคำสอนของบรรพบุรุษที่กำชับไว้ว่า “ห้ามทิ้งเกาะ” กลายเป็นพันธกิจที่ครอบครัวของ คุณเส-เสนีย์ รักษ์ขิตวัน ยึดถือปฏิบัติมาโดยตลอด ทุกปีในช่วงเทศกาลเชงเม้งและงานกฐิน สมาชิกในครอบครัวจะต้องเดินทางไกลจากกรุงเทพฯ กว่า 5 ชั่วโมง เพื่อมาต่อเรืออีกกว่าครึ่งชั่วโมงด้วยเรือประมงหาปลาที่ท่าเรืออ่างกระป่อง จังหวัดตราด มุ่งหน้าสู่เกาะจิกเพื่อกราบไหว้บรรพบุรุษ การเดินทางที่ยาวนานและเหนื่อยล้าในแต่ละครั้ง ทำให้คุณเสเริ่มมองหาพื้นที่พักพิงที่จะช่วยให้การส่งต่อความกตัญญูนี้สะดวกสบายและยั่งยืนยิ่งขึ้นสำหรับลูกหลานในอนาคต
ครั้งหนึ่งคุณเสได้มีโอกาสมาพักโรงแรมริมคลองบูทิกโฮเทลและพบว่าที่ดินใกล้ๆติดป้ายประกาศขาย พื้นที่หน้าแคบในแนวลึกผืนนี้ตั้งอยู่ใจกลางย่านประวัติศาสตร์ใกล้กับท่าเสด็จ จุดที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เคยเสด็จฯขึ้นฝั่งเพื่อมอบพระแสงราชศัสตราประจำเมืองตราด ความเป็นสิริมงคลของสถานที่บวกกับความผูกพันที่มีต่อเมืองตราด ทำให้คุณเสตัดสินใจชวนสถาปนิก คุณโอ๋-ภคชาติ เตชะอำนวยวิทย์ จาก ตื่น ดีไซน์ สตูดิโอ มาร่วมกันสร้างบ้านที่ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่ที่พักอาศัย แต่เป็นเสมือนสะพานเชื่อมโยงความรักความผูกพันของครอบครัว ประวัติศาสตร์ของพื้นที่ และจิตวิญญาณของชุมชนเข้าไว้ด้วยกัน
ภาษาสถาปัตยกรรมที่นอบน้อมต่อบริบท
หัวใจสำคัญของการออกแบบคือการทำให้บ้านใหม่กลมกลืนไปกับชุมชนรักษ์คลองบางพระ ทีมสถาปนิกใช้เวลาลงพื้นที่ศึกษาเรือนไม้แถวดั้งเดิม จนตกผลึกเป็นงานออกแบบที่หยิบยกสัดส่วนของบ้านท้องถิ่นมาตีความใหม่ เลือกใช้หลังคาจั่วสูงชันเพื่อตอบรับกับสภาพอากาศเมืองตราดที่ฝนตกชุก และเลือกใช้วัสดุที่ดูถ่อมตัวอย่างสังกะสีมาเป็นส่วนหนึ่งของงานหลังคาที่ปล่อยให้เกิดสนิมตามธรรมชาติ และมี Sub Roof ของสังกะสีเพื่อป้องกันการรั่วซึมให้เหมาะกับการอยู่อาศัยในปัจจุบัน ขณะที่โครงสร้างภายในแบ่งเป็นเรือนหน้าและเรือนหลัง คั่นด้วยคอร์ตกลางเพื่อเปิดรับแสงธรรมชาติและลมให้เข้าถึงพื้นที่หน้าแคบได้อย่างทั่วถึงการนำเสนอสัจจวัสดุและมิติแห่งความคลาสสิกของบ้าน
ความลงตัวบนพื้นที่จำกัด
ความท้าทายที่สุดของบ้านหลังนี้คือโจทย์การออกแบบบนที่ดินหน้าแคบเพียง 6 เมตร แต่ยาวลึกไปถึงคลอง สถาปนิกจึงเลือกแก้ปัญหาด้วยแนวคิด One Roof, One Space, One Heart โดยการบริหารพื้นที่ใช้สอยกว่า 396 ตารางเมตร ในแนวดิ่ง แทนที่จะเป็นเรือนยาวทึบเพียงชั้นเดียว การจัดวางฟังก์ชันจึงออกแบบเป็นระบบเหลื่อมระดับกัน ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้บ้านดูโปร่งโล่งและเชื่อมต่อถึงกันได้ตลอดทั้งหลัง ออกแบบพื้นที่แต่ละส่วนมาอย่างดีเพื่อให้ทุกห้องสามารถมองเห็นวิวคุ้งน้ำของคลองบางพระได้โดยไม่บดบังกันเอง นอกจากการมองเห็นที่เป็นอิสระแล้ว สถาปนิกยังใช้ประโยชน์จากพื้นที่แนวตั้งสร้าง โถงสูงสามชั้นบริเวณกลางบ้าน ซึ่งทำหน้าที่สำคัญเป็นปล่องระบายความร้อนตามธรรมชาติ โดยความร้อนภายในบ้านจะถูกพาให้ลอยตัวสูงขึ้นและระบายออกสู่ใต้หลังคาจั่ว ทำให้บ้านที่ดูเหมือนจะปิดล้อมด้วยผนังเพื่อนบ้านทั้งสองด้านกลับมีอากาศไหลเวียนและเย็นสบายตลอดทั้งวัน เกิดเป็นมิติของพื้นที่แบบ ดับเบิลสเปซที่เชื่อมโยงสมาชิกในครอบครัวไว้ด้วยกัน โดยมีแท่นบรรพบุรุษเป็นศูนย์รวมจิตใจอยู่ใจกลางบ้าน เชื่อมต่อกับส่วนรับประทานอาหารและครัวผ่านประตูเฟี้ยมไม้ ทำให้พื้นที่จำกัดดูโอ่โถงและยืดหยุ่นต่อการใช้งาน
ออกแบบและร้อยเรียงประสบการณ์ภายในบ้านผ่านห้องพักทั้ง 5 ห้องที่สถาปนิกตั้งใจใช้ชื่อเล่าเรื่องราวเมืองตราด จึงขอยกตัวอย่างมาดังนี้ เริ่มจากห้อง “ละเลียดธารา” ที่ชั้นล่างสุดเพื่อให้ได้เห็นสายน้ำเพียงทอดสายตา ขยับขึ้นไปยังห้อง “ตราดทัศนา” ที่เปิดรับวิวของตัวเมือง และห้อง “รักษ์คลองบางพระ” ชั้นบนสุดพร้อมระเบียงส่วนตัวเปิดรับวิวโค้งน้ำและแสงแดดอุ่นยามอรุณ
ในส่วนที่ติดกับชุมชน สถาปนิกออกแบบประตูโรงจอดรถหน้าบ้านเป็นประตูระแนงไม้ฉลุลายบัวหัวเม็ด ที่ได้รับแรงบันดาลใจมาจากองค์ประกอบสถาปัตยกรรมในวัดบุปผาราม งานออกแบบชิ้นนี้จึงไม่เพียงแต่สะท้อนเอกลักษณ์ท้องถิ่น แต่ยังซ่อนฟังก์ชันการพับเก็บที่แนบสนิทเพื่อเปลี่ยนพื้นที่จำกัดหน้าบ้านให้กลายเป็นลานกิจกรรมหรือนิทรรศการร่วมกับคนในชุมชนรักษ์คลองบางพระในช่วงเทศกาล
บ้านที่เป็นจุดเชื่อมต่อของอดีตและปัจจุบัน
บ้านรักษ์คลองบางพระ คือบทพิสูจน์อันงดงามว่าสถาปัตยกรรมที่เปี่ยมความหมาย ไม่จำเป็นต้องแปลกแยกไปจากรากเหง้าดั้งเดิม แต่คือการหยิบเอาคุณค่าความธรรมดาที่แสนพิเศษมาปัดฝุ่นใหม่ พร้อมเติมเต็มด้วยฟังก์ชันการใช้งานที่สอดรับกับวิถีชีวิตร่วมสมัยได้อย่างลงตัว สำหรับ คุณเส บ้านหลังนี้เปรียบเสมือนการสืบทอดความกตัญญูที่บรรพบุรุษได้ฝากฝังไว้ในผืนดิน เป็นการดูแลรักษาของขวัญล้ำค่าจากอดีตให้ยังคงงดงามและทำหน้าที่ของมันต่อไปได้อย่างสง่างามพื้นที่แห่งนี้จึงเป็นมากกว่าเพียงที่อยู่อาศัย แต่เป็นจุดศูนย์รวมทางจิตใจที่เปิดกว้างให้ลูกหลานได้เดินทางกลับมาพร้อมหน้าพร้อมตา เพื่อซึมซับและระลึกถึงต้นกำเนิดของตนเองในทุกครั้งที่ก้าวเข้ามา ท่ามกลางบรรยากาศที่อบอวลไปด้วยกลิ่นอายอันเป็นเอกลักษณ์ของย่านเก่าเมืองตราดที่ทุกคนรัก บ้านหลังนี้จึงทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมโยงความผูกพันของสมาชิกในครอบครัว ให้มั่นคงและส่งต่อคุณค่าแห่งความรักนี้จากรุ่นสู่รุ่นอย่างไม่เสื่อมคลาย
เจ้าของ : คุณเสนีย์ รักษ์ขิตะวัน และครอบครัว
สถาปนิก : ตื่น ดีไซน์ สตูดิโอ โดยคุณภคชาติ เตชะอำนวยวิทย์ ,คุณภัทราวุธ จันทรังษี ,คุณภาสพงศ์ มณีวัฒนา ,คุณเปรมปิติ อิ่มสงวน ,คุณอรวี เมธาวี, คุณวรเมธี ฉัตรศิริสกุล และคุณคริษฐ์ ปิยานุลักษ์
เรื่อง : PAKAHO,Nantagan
ภาพ : อรรคพล ธนารักษ์
