สวนชนบทอังกฤษ สวนดาดฟ้า

สวนชนบทอังกฤษบนดาดฟ้า

สวนชนบทอังกฤษ สวนดาดฟ้า
สวนชนบทอังกฤษ สวนดาดฟ้า

เปลี่ยนพื้นที่บนดาดฟ้าของตึกสูงเป็นสวนสวยสไตล์ชนบทอังกฤษที่แบ่งพื้นที่ได้เป็นสัดส่วน ดูเรียบร้อยและดูแลง่าย ได้ความรู้สึกเหมือนอยู่บ้านไม่ใช่อยู่บนตึก

DESIGNER DIRECTORYออกแบบ : ร่มรื่นแลนด์สเคป  โดยคุณอัศนัย  แก่นจันทร์   /  เจ้าของ : คุณพิไลพรรณ  ชวาลรัตน์

ด้วยความเคยชินกับการอยู่บ้านที่มีบริเวณกว้างขวาง มีสวนมีต้นไม้ร่มครึ้มสบายตา เมื่อต้องมาอยู่บ้านที่อยู่บนดาดฟ้าตึก ทำให้ คุณแดง-พิไลพรรณ ชวาลรัตน์ รู้สึกเป็นกังวลอยู่ไม่น้อย

“ลูกชายอยู่ชั้นล่างค่ะ คุณแม่เลยตามมาดูแล มาสร้างบ้านใหม่บนดาดฟ้า แต่เราไม่เคยอยู่ตึกอยู่บนที่สูงมาก่อน ก็เลยกังวลว่ามันจะร้อนไหม จะอึดอัดไหม จะอยู่ได้ไหม พี่มีโรงแรมอยู่ที่สมุย ที่โรงแรมก็เป็นสวนน้ำตก มีต้นไม้ร่มรื่น บ้านอีกหลังก็เป็นสวนทรอปิคัล ส่วนที่นี่ออกไปทางคลาสสิก ตกแต่งแบบฝรั่ง เพราะพื้นที่มันแคบและอยู่บนตึกด้วย ถ้าจะทำสวนป่าแบบที่ชอบ มีต้นไม้ใหญ่ๆ ต้นไม้เยอะๆ ก็ไม่น่าจะได้ และที่สำคัญคือไม่น่าจะเข้ากับบ้านด้วยค่ะ
“ได้รู้จักกับ คุณมอ – อัศนัย แก่นจันทร์ โดยการแนะนำจาก คุณกิม – บดินทร์  ปี่เสนาะ แห่งอยู่กับดินทร์ คุณกิมเป็นคนออกแบบสวนที่บ้านอีกหลังให้ค่ะ พอทำบ้านที่นี่ก็อยากมีสวนสวยๆ ดูผลงานคุณมอจากรายการบ้านและสวน เห็นว่าชำนาญเรื่องสวนในพื้นที่แคบพื้นที่จำกัดด้วย เลยนัดมาคุยกัน
“บอกกับคุณมอว่าจะทำอย่างไรให้ได้ความรู้สึกเหมือนอยู่บ้านไม่ใช่อยู่บนตึก อยากได้สวนที่ดูโฮมมี่  มีดอกไม้ ที่สำคัญเลยคืออยากให้ดูเป็นธรรมชาติมากที่สุด เหมือนต้นไม้ขึ้นมาเอง ไม่ได้ตั้งใจปลูก มีสเปซโล่งๆ  จัดปาร์ตี้กับญาติๆ เพื่อนฝูงได้ สรุปก็ลงตัวที่สวนแบบชนบทในอังกฤษค่ะ”

พื้นทางเดินในสวน พื้นคาร์เพ็ตสโตน 
พื้นทางเดินหลักในสวนเลือกปูคาร์เพ็ตสโตน ให้อารมณ์เหมือนถนนในยุโรป ด้านข้างเป็นกำแพงสูงตระหง่าน ด้านล่างเป็นกระบะปลูกต้นไม้ตลอดแนวยาว เต็มไปด้วยพรรณไม้หลายชนิด ส่วนอีกด้านทำเป็นกระบะปลูกต้นไม้ให้ดูเข้ากัน ปลูกเสม็ดแดงให้ร่มเงา ถัดไปปล่อยโล่งเป็นลานอเนกประสงค์ปูพื้นกระเบื้อง ใช้เป็นพื้นที่จัดปาร์ตี้สังสรรค์และทำกิจกรรมต่างๆ
กำแพงไม้เลื้อย
กำแพงสูงก่อด้วยอิฐมวลเบาแล้วฉาบปูนทับทาสีให้สวยงาม เพื่อบังแท็งก์น้ำและงานระบบของตึก ขึงตาข่ายที่ใช้ทำรั้วเต็มพื้นที่เพื่อให้ต้นไม้ใช้เลื้อยเกาะ ทีแรกจะปลูกตีนตุ๊กแกให้เลื้อยคลุมแบบบ้านฝรั่ง แต่เพราะโตช้า ใช้เวลานานกว่าจะโตคลุมกำแพงทั้งหมด จึงเปลี่ยนเป็นเหลืองชัชวาลแทน ซึ่งโตเร็วกว่า ใบแน่น เลี้ยงง่าย และทนแล้ง
มุมนั่งเล่นในสวน
เนื่องจากพื้นที่สวนมีลักษณะแบนราบทั้งหมด จึงออกแบบเป็นเทอร์เรซยกระดับเพื่อแบ่งสัดส่วนของพื้นที่ให้ดูพิเศษยิ่งขึ้น ใช้ไม้สนนำเข้าตีระแนงเป็นซุ้มไม้เลื้อย โดยทำสีอ่อนลงเพื่อไม่ให้ดูสะดุดตาจนเกินไป (ไม้สนที่ผ่านการอบและกระบวนการต่างๆ จะมีอายุใช้งานได้นานถึง 20 ปี สามารถนำมาใช้แทนไม้แดงที่บ้านเรานิยมใช้กันได้) จัดวางชุดเก้าอี้นั่งเล่นสไตล์ฝรั่งเป็นมุมพักผ่อนในสวนอีกมุม
มุมนั่งเล่นในสวน อ่างน้ำพุ
ผนังด้านหลังบนเทอร์เรซฉาบปูนทำเป็นลายคลื่น เพิ่มลูกเล่นให้ดูไม่เรียบจนเกินไป มีน้ำพุติดผนังเป็นจุดนำสายตา ได้ยินเสียงเบาๆ ให้ความรู้สึกสงบและผ่อนคลาย
กระบะปลูกต้นไม้
เนื่องจากเทอร์เรซยกพื้นสูง ทางขึ้นจึงออกแบบเป็นบันได 2 ขั้นเพื่อให้เดินสะดวก ปูพื้นด้วยไม้เทียม ทำสีใหม่ให้ใกล้เคียงกับระแนงไม้สน สองข้างของบันไดเป็นกระบะก่ออิฐปลูกต้นไม้ที่ให้ความร่มรื่น ทั้งยังช่วยกำหนดขอบด้านข้างของบันไดไปในตัว

คุณมออธิบายถึงขั้นตอนการทำงานในเบื้องต้นให้ฟังว่า “สวนนี้มีพื้นที่ประมาณ 50 ตารางเมตร เดิมเป็นพื้นปูนโล่งๆกับอาคารอยู่อาศัย ก่อนจะทำสวนต้องตรวจสอบโครงสร้างของอาคาร การรับน้ำหนัก การระบายน้ำก่อน แต่ส่วนนี้เราไม่ได้ทำเองครับ ให้ทางเจ้าของบ้านจัดการให้เรียบร้อยก่อน
“นอกจากเรื่องของโครงสร้างและการรับน้ำหนักที่เราต้องคำนึงถึงแล้ว ยังมีเรื่องของวัสดุกันซึม ต้องทาน้ำยารูฟซีล (Roofseal) ปูแผ่นระบายน้ำเดรนกริด (Drain Grid) บุด้วยผ้าใยสังเคราะห์จีโอเท็กซ์ไทล์  (Geotextile) สิ่งเหล่านี้จะช่วยป้องกันไม่ให้รากต้นไม้ไปอุดตันข้างใน กระบะปลูกต้นไม้และทางระบายน้ำ  ใต้กระบะ ก็จะมีช่องระบายน้ำออกไปสู่ช่องระบายน้ำหลัก ต้องปรับความลาดเอียงของพื้นให้น้ำไหลระบาย ได้ง่าย ไม่ขังแฉะ ในส่วนของต้นไม้ใหญ่ก็ต้องเลือกขนาดที่ไม่ใหญ่จนเกินไป เลือกต้นไม้ที่ระบบรากไม่รุนแรง  ทุกอย่างล้วนมีผลกับการจัดสวนบนดาดฟ้า ซึ่งจะมีข้อจำกัดมากกว่าการจัดสวนในพื้นราบทั่วไป
“คอนเซ็ปต์ที่คุณแดงอยากได้คือ สวนที่แบ่งเป็นสัดเป็นส่วนดูเรียบร้อยและดูแลง่าย อยากได้ต้นไม้ฟูๆ  ปลูกต้นไม้อยู่ในกระบะ สรุปภาพโดยรวมก็เป็นสวนอังกฤษครับ ส่วนอีกฝั่งทางห้องนอนจะผสมสวนโมเดิร์นเข้าไปนิดๆ มีระแนงให้ต้นไม้เลื้อยเกาะเพื่อช่วยพรางแสงในช่วงบ่าย แต่ก็ยังมีกระบะปลูกต้นไม้และใช้พรรณไม้แบบเดียวกับสวนหลัก เพื่อให้ดูต่อเนื่องเป็นเรื่องเดียวกันครับ
“ต้นไม้ใหญ่เลือกใช้ต้นที่โตช้า ฟอร์มสวย เช่น พุดกังหัน เสม็ดแดง ถ้าเราจำกัดพื้นที่การเติบโต ต้นก็จะโตช้าลง ตัดแต่งกิ่งออกบ้าง ส่วนพรรณไม้อื่นเลือกใช้ไม้ที่ทนแดดและมีอายุยืน ไม่ต้องเปลี่ยนบ่อยๆ  ยกเว้นพวกไม้แขวนที่เป็นไม้ดอกล้มลุก ต้องเปลี่ยนทุกปี ใช้ทั้งไม้ใบและไม้ดอกผสมกัน ผมดูสวนในต่างประเทศเป็นตัวอย่าง มุมนี้เขาทำอย่างไร ปลูกต้นอะไร เอาอารมณ์ของสวนคอตเทจที่ต่างประเทศมาใช้ แล้วหาว่าในบ้านเราสามารถใช้ต้นอะไรแทนได้บ้าง แต่เลือกต้นไม้ให้แปลกไปจากที่บ้านเรานิยมใช้กัน ผมตั้งใจให้สวนนี้ดูต่างไปจากที่เคยทำครับ มีไม้ทรอปิคัลผสมบ้างนิดหน่อย เพราะจริงๆแล้วคุณแดงชอบสวนทรอปิคัลมากครับ”

สวนดาดฟ้า มุมนั่งเล่นในสวน
มุมมองจากเทอร์เรซไปยังตัวอาคาร แม้จะเป็นสวนที่อยู่บนดาดฟ้า แต่ก็ยังคงมีไม้ใหญ่ช่วยให้ร่มเงาและให้ความร่มรื่น เรื่องสำคัญคือต้องเลือกต้นไม้ที่สูงไม่เกิน 3 เมตร เพราะบนดาดฟ้ามีลมแรง หากใช้ต้นที่มีขนาดใหญ่อาจเกิดอันตรายได้  และถ้าสังเกตจะเห็นว่าไม่มีการค้ำยันต้น เพราะไม่อยากให้บดบังทัศนียภาพ คุณมอใช้วิธีเลือกต้นที่มีตุ้มดินขนาดพอดีกับกระบะ และค้ำยันที่โคนต้นโดยซ่อนไว้ในกระบะแทน
สวนดาดฟ้า
คุณแดงตั้งใจออกแบบผนังอาคารเป็นประตูกระจกบานเฟี้ยมบานใหญ่ทั้งหมด และไม่ติดตั้งผ้าม่าน เพื่อให้มองเห็นสวนได้โดยรอบ
พื้นทางเดินในสวน สวนในที่แคบ
พื้นที่แคบยาวด้านข้างห้องนั่งเล่นทำเป็นกระบะปลูกต้นไม้เว้นห่างเป็นระยะ ปลูกโมกกอและแก้ว ซึ่งเป็นต้นไม้ที่ไม่ใหญ่มากชิดผนัง เว้นระยะห่างจากผนังประมาณ 1 เมตรเพื่อให้ร่มเงา พื้นที่ว่างระหว่างกระบะจัดเป็นสวนกระถาง เพื่อให้ปรับเปลี่ยนได้ง่ายหากเบื่อหรือต้นไม้ตาย
สวนระเบียง สวนดาดฟ้า สวนในที่แคบ
อีกฝั่งทางด้านห้องนอนที่รับแดดช่วงบ่ายจนถึงเย็น พื้นที่มีลักษณะแคบและยาวมาก คุณมอเปลี่ยนอารมณ์สวนเล็กน้อยด้วยการทำเป็นซุ้มระแนงเหล็กสีดำปลูกสร้อยอินทนิลให้เลื้อยพันตลอดแนว ดูโมเดิร์นนิดๆ แต่ก็ไม่ลืมทำระเบียงไม้ กระบะปลูกต้นไม้และจัดสวนกระถางเป็นมุมเล็กๆ ด้านในหน้าห้องนอน เพื่อให้สวนทั้งสองฝั่งเป็นเรื่องราวเดียวกัน
สวนระเบียง สวนในที่แคบ
“ตื่นเช้าก็เห็นต้นไม้ดอกไม้ เดินออกมานั่งเล่นที่สวนได้เลยค่ะ” สวนข้างห้องนอน อีกหนึ่งมุมโปรดของคุณแดง
“สวนนี้ไม่ได้ติดตั้งระบบให้น้ำ แต่รดน้ำด้วยมือทั้งหมด ข้อดีคือเราจะได้สังเกตเห็นว่าต้นไม้เป็นอย่างไรบ้าง ต้นไหนเหี่ยวต้องเพิ่มน้ำ ใส่ใจต้นไม้ได้ทุกต้น ถ้าวางระบบสปริงเกลอร์ เราอาจดูแลได้ไม่ทั่วถึง”

สิ่งที่น่าสนใจของสวนนี้คือการแก้ปัญหาพื้นที่แคบด้านข้างอาคาร คุณมอออกแบบให้เป็นสวนตลอดแนวยาว ก่อกระบะปลูกต้นไม้เว้นห่างกันเป็นระยะ ปลูกแก้วและโมกกอให้ร่มเงา เสริมด้วยพรรณไม้หลากหลายตามสไตล์สวนคอตเทจพื้นที่ว่างระหว่างกระบะจัดวางกระถางต้นไม้ ซึ่งเจ้าของสามารถปรับเปลี่ยนได้เอง จัดวางกระถางหลากหลายรูปทรงเพื่อเพิ่มลูกเล่น เป็นมุมแคบๆที่ได้แสงแดดน้อย แต่ต้นไม้เติบโตสวยงาม ทั้งยังช่วยให้ห้องพักผ่อนมีความเป็นส่วนตัวมากขึ้น

คุณแดงพาเราเดินเข้าไปในบ้านเพื่อไปชมสวนฝั่งตะวันตกที่ติดกับห้องนอน ลักษณะเป็นพื้นที่แคบและยาวตลอดแนวตัวอาคาร “ฝั่งนี้ช่วงบ่ายจะร้อนมากค่ะ ก็ยังคิดอยู่ว่าจะทำอย่างไรดี ทีแรกตั้งใจจะทำเป็นชายคาบังแดดทั้งหมด  แต่ดูไม่สวย ปรึกษาคุณมอว่าอยากให้ดูร่มรื่น คุณมอเสนอให้ทำเป็นระแนงปลูกต้นไม้ เสร็จแล้วสวยถูกใจมากค่ะ ตื่นเช้าเดินออกมาจากห้องนอนมานั่งเล่นในสวนได้เลย”

คุณมอเล่าเสริมเกี่ยวกับวิธีแก้ปัญหาสวนในที่แคบของฝั่งนี้ให้ฟังว่า “ผมออกแบบทำเป็นซุ้มไม้เลื้อยยาวตลอดแนวอาคาร เลือกใช้เหล็กแทนไม้ เพราะถ้าเป็นไม้อาจต้องเปลี่ยนบ่อย อีกทั้งทำงานง่าย เตรียมจากข้างล่าง นำมาประกอบบนนี้เลย เลือกใช้ต้นที่โตเร็วคือสร้อยอินทนิลกับหญ้านางแดงปลูกผสมกัน ใช้เวลานิดให้ต้นโตเลื้อยพัน นอกจากนั้นก็มีการดีไซน์พื้นไม้ และทำกระบะปลูกแก้วมุกดาเพื่อให้ร่มเงา เวลาออกดอกจะหอมและใบไม่ค่อยร่วง สวนด้านนี้อาจดูโมเดิร์นนิดๆ แต่ก็ใช้ต้นไม้กลุ่มเดียวกับสวนอีกฝั่ง เพื่อให้สวนดูต่อเนื่องกันครับ”

คุณแดงทิ้งท้ายถึงสวนบนดาดฟ้าแห่งนี้ว่า“เช้าๆก็ไปนั่งชมสวนที่ห้องนั่งเล่นด้านหน้า บ่ายๆเย็นๆ ด้านนี้ร่มก็มาใช้สเปซสวนด้านนี้ นั่งในบ้านตรงไหนก็เห็นสวน ได้ใกล้ชิดต้นไม้ จากที่คิดว่าอยากมาดูแลอยู่เป็นเพื่อนลูกแค่บางวัน กลายเป็นว่าทุกวันนี้ใช้ชีวิตอยู่ที่บ้านนี้เป็นส่วนใหญ่ วันๆไม่ได้ออกไปไหนเลย ทุกครั้งที่มองไปรอบๆ มันให้ความรู้สึกเหมือนบริเวณบ้านจริงๆ ไม่ใช่อยู่บนดาดฟ้าตึกแบบที่กังวล”

กำแพงเหลืองชัชวาล กำแพงไม้เลื้อย
ก่อกำแพงสูงเพื่อบังแท็งก์น้ำและงานระบบของตึก ผู้ออกแบบเลือกขึงตาข่ายที่ใช้ทำรั้วเพื่อให้เหลืองชัชวาลขึ้นเลื้อยพัน ไม้ชนิดนี้มีชื่อเรียกอีกชื่อว่า “เล็บวิฬาร์” ซึ่งถอดความหมายมาจากชื่อสามัญภาษาอังกฤษที่ว่า Cat’s Claw Creeper สามารถปลูกให้เลื้อยแนบไปกับกำแพงได้ดี เนื่องจากตามซอกใบมีมือพันปลายแยกเป็น 3 แฉกคล้ายเล็บแมว จึงยึดเกาะ ได้เหนียวแน่นและไม่ทำลายพื้นผิวของอาคาร เหลืองชัชวาลออกดอกตลอดปี แต่จะออกดอกดกในช่วงฤดูร้อน ชอบแดด ถ้าปลูกในร่มจะบ้าใบ ดอกน้อย ควรตัดแต่งกิ่งบ่อยๆ จะได้มีกิ่งก้านแตกใหม่มากขึ้น นั่นหมายถึงเวลามีดอกจะได้ช่อดอกที่มากขึ้นด้วย ก่อนช่วงออกดอกควรงดให้น้ำ ช่วงที่จะเริ่มแตกดอกใบจะเริ่มร่วง ยิ่งใบร่วงมากเท่าไรดอกก็จะมากเท่านั้น
ม้านั่งในสวน
ม้านั่งยาวที่ยื่นมาจากกระบะปลูกต้นไม้ไม่มีขารับน้ำหนัก ผู้ออกแบบใช้วิธีฝังเหล็กกัลวาไนซ์ ให้ตั้งฉากกับกระบะเพื่อเป็นคานรับน้ำหนัก จากนั้นจึงหล่อปูนให้เป็นชิ้นเดียวกับกระบะปลูกต้นไม้ แล้วกรุด้วยแผ่นไม้ให้สวยงาม
กระบะต้นไม้
ก่อปูนเสริมเหล็กฉาบให้เรียบและแต่งผิวด้วยแผ่นอิฐเทียม แต่สีสดเด่นเกินไป จึงใช้ฟองน้ำจุ่มน้ำปูนลูบทับเพื่อให้สีดูจางลง ต้นไม้ส่วนใหญ่ปลูกอยู่ในกระบะเป็นสัดส่วน เพื่อให้สวยงามและดูแลง่าย โดยเริ่มจากปลูกไม้ใหญ่เป็นไม้ประธาน จากนั้นลงไม้พุ่มเล่นระดับ ที่เหลือด้านล่างปลูกไม้คลุมดิน โดยเลือกต้นที่ดูฟูๆ และแตกกิ่งเลื้อยบังขอบกระบะบางส่วนให้ดูซอฟต์ลง เช่น ผกากรองม่วง สนเลื้อย ต้นหญ้า ไผ่แคระ ซึ่งโตเร็ว และดูเหมือนต้นไม้ขึ้นเองตามธรรมชาติ
ผกากรองเลื้อย
ผกากรองเลื้อย ไม้พุ่มรอเลื้อยอายุหลายปี โตเร็ว ออกดอกทั้งปี และดอกมีกลิ่นฉุน ชอบดินร่วนปนทราย แสงแดดเต็มวัน ไม่ชอบชื้นดินแฉะ ถ้าตัดแต่งทรงพุ่มและให้ปุ๋ยเป็นระยะ  ต้นจะให้ดอกสม่ำเสมอ
เวสทริงเจีย 
เวสทริงเจีย ไม้พุ่มที่มีลักษณะคล้ายโรสแมรี่ โตค่อนข้างเร็ว เลี้ยงง่าย ใบสีเขียวอมน้ำเงินเล็กน้อย ออกดอกเล็กๆ สีขาวอมม่วงตามซอกใบบริเวณปลายกิ่ง ชอบดินร่วนปนทรายระบายน้ำดี แสงแดดเต็มวัน ทนแล้งและอากาศร้อนได้ดี
สนใบทาย
สนใบพาย ไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงขนาดกลาง สูง 4 - 8  เมตร  ต้นและดอกเป็นแบบแยกเพศและแยกต้น ในภาพเป็นต้นเพศผู้ ดอกสีเหลืองอ่อน ออกเป็นช่อคล้ายหางกระรอกตามซอกใบ ชอบแสงแดด ดูแลง่าย ไม่ชอบน้ำขัง นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ สามารถปลูกเป็นรั้วต้นไม้หรือปลูกในกระถางเดี่ยวๆก็ได้
หงส์ฟู่
หงส์ฟู่ ไม้พุ่มทรงกลมแตกกิ่งเป็นพุ่มแน่น ใบสีม่วงแดง ดอกสีม่วงอมชมพูถึงม่วงแดง ออกดอกตลอดปี ชอบดินร่วนหรือดินร่วนปนทราย ชอบดินเป็นกรดอ่อนๆ แสงแดดตลอดวัน ถ้าปลูกในที่ที่มีแสงน้อยกิ่งจะยืดเก้งก้าง ใบเปลี่ยนเป็นสีเขียว

เรื่อง : วชิรพงศ์ หวลบุตตา

ภาพ : ศุภกร ศรีสกุล

นิตยสารบ้านและสวนฉบับสิงหาคม 2563

ต้องการจัดสวนบนดาดฟ้าควรเตรียมพื้นที่อย่างไรไม่ให้พื้นรั่วซึม

Garden Oasis : สวนพักพิงอิงใจ

สวนรอบบ้าน ความสุขรอบตัว