เพชรสังฆาต - บ้านและสวน

เพชรสังฆาต

ไม้เถาเนื้อแข็งทอดเลื้อย ลำต้นเป็นเหลี่ยมผิวเรียบ มีข้อปล้องสี่เหลี่ยมคล้ายกับกระดูกต่อกัน เด่นในเรื่องบรรเทาริดสีดวงทวารทั้งภายนอกและภายใน มีรสขมพร้อมสรรพคุณที่ช่วยขับลมในลำไส้และแก้ประจำเดือนมาไม่ปกติ แต่ขอเตือนไว้ ห้ามเด็ดเถาสดมากิน ต้องหุ้มเถาด้วยกล้วยสุกหรือมะขามเปียกชิ้นพอดีคำแล้วกลืนทันทีเท่านั้น  

ชื่ออื่น สันชะฆาต, ขันข้อ (ราชบุรี), สามร้อยต่อ (ประจวบคีรีขันธ์), สันชะควด (กรุงเทพฯ), Four-angled Vine, Veldt Grape, Devil’s Backbone

ชื่อวิทยาศาสตร์ Cissus quadrangularis L.

วงศ์ Vitaceae

ประเภท ไม้เถา

ลำต้น เปลือกเถาเรียบ เถารูปสี่เหลี่ยมเป็นข้อต่อกัน เห็นข้อปล้องชัดเจน ข้อยาว 6-10 เซนติเมตร บางข้ออาจมีราก มีมือเกาะออกตรงข้อต่อตรงข้ามใบ ตามข้อมีน้ำยางสีขาว

ใบ ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปสามเหลี่ยม ออกตามข้อต้น ข้อละ 1 ใบ กว้าง 3-8 เซนติเมตร ยาว 4-10 เซนติเมตร โคนใบเว้า ปลายใบมน ขอบใบหยักมนหรือหยักเว้า 3-5 แฉก หลังใบและท้องใบเรียบเป็นมัน

ดอก ช่อดอกแบบช่อกระจุก ออกตามข้อตรงข้ามกับใบ ดอกย่อยขนาดเล็ก รูปกลมสีเขียว กลีบดอกมี 4 กลีบ โคนกลีบดอกด้านนอกมีสีแดง ส่วนกลีบดอกด้านในสีเขียวอ่อน เมื่อบานเต็มที่ดอกจะงองุ้มไปทางด้านล่าง เกสรเพศผู้มี 4 อัน  

ผล ผลสดรูปทรงกลม ผิวเรียบเป็นมัน ฉ่ำน้ำ ขนาด 4-7 มิลลิเมตร ผลอ่อนสีเขียว เมื่อสุกเป็นสีแดงหรือสีดำ มี 1 เมล็ด สีน้ำตาล

อัตราการเจริญเติบโต ปานกลาง-เร็ว

ดิน ดินทุกชนิด ชอบดินร่วนระบายน้ำดี

น้ำ/ความชื้น ปานกลาง ทนแล้ง

แสงแดด แสงแดดตลอดวัน

การขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด ปักชำกิ่ง

การใช้งานและอื่น ๆ ปลูกเป็นไม้ประดับสวน ไม้กระถางแขวน เถามีรสร้อนขม คัน แก้โรคลักปิดลักเปิด แก้ประจำเดือนไม่ปกติ แก้กระดูกแตกหักซ้น ขับลมในลำไส้ แก้ริดสีดวงทวารหนักทั้งชนิดภายในและภายนอก

เกร็ดน่ารู้ การรับประทานเพชรสังฆาตสดต้องหั่นเถาบาง ๆ แล้วหุ้มด้วยกล้วยสุก หรือมะขามเปียก หรือใบผักกาดดอง แล้วกลืนลงไปโดยไม่เคี้ยว เนื่องจากเถาสดมีผลึกแคลเซียมออกซาเลตอยู่มากทำให้คันคอและระคายต่อเยื่อบุในปาก

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพพรรณไม้ โครงการจัดตั้งสถาบันอุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล

ติดตามหนังสือใหม่ได้ทาง  สำนักพิมพ์บ้านและสวน

ศึกษาเรื่องพืชสมุนไพรได้เพิ่มเติมจากหนังสือ  พืชสมุนไพร ปลูกและปรุงด้วยตัวเอง Medicinal Plants