ทองพันชั่ง - บ้านและสวน

ทองพันชั่ง

ไม้ประดับดอกสีขาวงดงามดั่งนกกระเรียนเริงระบำ ที่ไม่ได้มีดีแค่งานจัดสวน แต่ทรงพลังด้วยสารสกัดต้านเนื้องอก! จัดเป็นยาสมุนไพรที่ช่วยลดความดันโลหิตสูง เบาหวาน และกระตุ้นการหมุนเวียนของโลหิต พร้อมข้อควรระวังสำหรับผู้มีโรคประจำตัวบางกลุ่ม เพื่อสุขภาพที่สมดุลและยั่งยืน  

ชื่ออื่น Snake Jasmine, White Crane Flower

ชื่อวิทยาศาสตร์ Rhinacanthus nasutus (L.) Kurz

วงศ์ Acanthaceae

ประเภท ไม้พุ่มขนาดเล็ก

ลำต้น สูง 1-2 เมตร กิ่งอ่อนและลำต้นเป็นสันสี่เหลี่ยม ส่วนที่ยังอ่อนมีขนสั้นนุ่มปกคลุม

ใบ ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปรี รูปไข่ถึงรูปรี หรือรูปใบหอก กว้าง 2-5 เซนติเมตร ยาว 6-12 เซนติเมตร โคนใบรูปลิ่ม ปลายใบเรียวแหลมถึงแหลม ขอบใบเรียบหรือหยักเป็นคลื่นเล็กน้อย ท้องใบมีขนสั้นนุ่มปกคลุมหนาแน่น หลังใบมีขนสั้นนุ่มประปรายถึงเกือบเกลี้ยง

ดอก ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ยาวได้ถึง 50 เซนติเมตร ออกที่ปลายยอดหรือซอกใบ กลีบเลี้ยงรูปใบหอก กว้าง 0.7 มิลลิเมตร ยาว 4 มิลลิเมตร ผิวมีขนสั้นนุ่ม กลีบดอกรูปปากเปิด สีขาวแกมสีเขียว โคนกลีบเชื่อมกันเป็นหลอด ยาวประมาณ 2 เซนติเมตร กลีบปากล่างรูปไข่กลับ โคนกลีบมีรอยแต้มสีแดง ปลายกลีบแยกเป็น 3 แฉก กลีบปากบนรูปแถบแกมรูปใบหอก ตั้งขึ้น ปลายกลีบแยกเป็น 2 แฉก เกสรเพศผู้มี 2 อัน ติดกับโคนกลีบดอก รังไข่รูปรี ก้านชูเกสรเพศเมีย ลักษณะคล้ายเส้นด้ายเมียเกลี้ยง มีขนที่โคน รังไข่ ยาว 4-5 มิลลิเมตร มีขน ออวุล 8-10 อัน ดอกห้อยลง มีกลิ่นหอมอ่อน  

อัตราการเจริญเติบโต เร็ว

ดิน ดินร่วนระบายน้ำดี มีธาตุอาหารสูง

น้ำ/ความชื้น มาก

แสงแดด แสงแดดรำไร

การขยายพันธุ์ เพาะเมล็ด ปักชำกิ่ง

การใช้งานและอื่น ๆ นิยมใช้เป็นไม้ประดับสวนสาธารณะ สวนหย่อม สวนไม้กระถาง ยอดอ่อนและใบตากแห้งบดเป็นผงชงแทนชา ใช้รักษาเบาหวาน โรคกระเพาะอาหารอักเสบ โรคความดันโลหิตสูง กระตุ้นการหมุนเวียนของโลหิต สารออกฤทธิ์ Rhinacanthin ที่สกัดจากรากทองพันชั่งมีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญของเนื้องอก อย่างไรก็ตาม ผู้ที่เป็นโรคหัวใจ โรคหืด โรคโลหิตจาง โรคมะเร็งในเลือด โรคความดันโลหิตต่ำ ไม่ควรรับประทานสมุนไพรทองพันชั่ง

เกร็ดน่ารู้ ชื่อสามัญของทองพันชั่ง “white crane flower” มาจากลักษณะดอกที่ดูเหมือนนกกระเรียนกำลังบิน ส่วนชื่อท้องถิ่นจังหวัดสุรินทร์ “ผกาอ็อมบก” แปลว่า “ดอกข้าวเม่า” เพราะลักษณะดอกดูเหมือนข้าวเม่า

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพพรรณไม้ โครงการจัดตั้งสถาบันอุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล

ติดตามหนังสือใหม่ได้ทาง  สำนักพิมพ์บ้านและสวน

ศึกษาเรื่องพืชสมุนไพรได้เพิ่มเติมจากหนังสือ  พืชสมุนไพร ปลูกและปรุงด้วยตัวเอง Medicinal Plants