มะนาว

พืชผักสวนครัวที่ทุกบ้านต้องมีติดตู้เย็น น้ำมะนาวสดอุดมไปด้วยวิตามินซีสูง เป็นเครื่องดื่มและยาอายุวัฒนะที่ช่วยบรรเทาอาการเจ็บคอ แก้ไอ ขับเสมหะ และช่วยรักษาโรคลักปิดลักเปิด ผิวมะนาวยังมีน้ำมันหอมระเหยที่ช่วยแต่งกลิ่นจานอาหารให้หอมสดชื่นน่ากิน พร้อมสรรพคุณทางยาช่วยขับลม แก้อาการท้องอืดเฟ้อ และนิยมนำไปปรุงเป็น ‘ยาหอม’ ไว้ดมชื่นใจ

โกรยซะม้า (เขมร-สุรินทร์) / ส้มนาว (ภาคใต้) / ส้มมะนาว (ภาคกลาง) / หมากฟ้า (ไทยใหญ่-แม่ฮ่องสอน) / Common Lime / Lime

ชื่อวิทยาศาสตร์: Citrus × aurantiifolia (Christm.) Swingle

วงศ์: Rutaceae

ประเภท: ไม้ต้นขนาดเล็ก

ลำต้น: สูงได้ถึง 4 เมตร แตกกิ่งก้านมาก มีหนามอ้วนสั้น

ใบ: ใบประกอบ มีใบย่อยใบเดียว เรียงสลับ รูปไข่ รูปวงรี หรือรูปไข่แกมขอบขนาน กว้าง 3-5 เซนติเมตร ยาว 4-8 เซนติเมตร แผ่นใบหนาแข็ง มีต่อมน้ำมันกระจายอยู่ทั่วไป ก้านใบแผ่เป็นปีกคล้ายแผ่นใบมีขนาดเล็กกว่าตัวใบ

ดอก: ดอกเดี่ยวหรือดอกช่อออกที่ปลายยอดหรือซอกใบ ประมาณ 7 ดอก วงกลีบเลี้ยงรูปถ้วยปลายแยก 4 หรือ 5 แฉก กลีบดอกสีขาว เกสรเพศผู้ 20-25 อัน รังไข่ทรงกลม ก้านยอดเกสรเพศเมียสั้น ยอดเกสรเพศเมียขนาดใหญ่

ผล: ผลสด รูปทรงกลม เกลี้ยง ฉ่ำน้ำ เส้นผ่านศูนย์กลางขนาด 4-5 เซนติเมตร มีต่อมน้ำมันหอมระเหยกระจายทั่วผิว ผนังผลบาง เนื้อผลมี 9-12 เมล็ด รูปทรงรูปไข่ เรียบ

อัตราการเจริญเติบโต: ปานกลาง

ดิน: ดินร่วนระบายน้ำดี ไม่ชอบน้ำขัง

น้ำ/ความชื้น: ปานกลาง ทนแล้ง

แสงแดด: แสงแดดเต็มวัน

การขยายพันธุ์: เพาะเมล็ด ตอนกิ่ง ทาบกิ่ง

การใช้งานและอื่นๆ: น้ำมันจากผิวมะนาวใช้เป็นยาขับลม แก้ท้องอืดเฟ้อ แน่นจุกเสียด แต่งกลิ่น น้ำคั้นจากผลมะนาว รักษาอาการเจ็บคอ แก้ไอ ขับเสมหะ และรักษาโรคลักปิดลักเปิดซึ่งเกิดจากการขาดวิตามินซี

เกร็ดน่ารู้: ผิวมะนาวจัดอยู่ใน “เปลือกส้ม 8 ประการ” ประกอบด้วย ผิวส้มเขียวหวาน ผิวส้มจีน ผิวส้มซ่า ผิวส้มโอ ผิวส้มตรังกานู ผิวมะงั่ว ผิวมะกรูด และผิวมะนาว (หรือผิวส้มโอมือ) มีสรรพคุณแก้ลมกองละเอียด กองหยาบ แก้เสมหะโลหะ ใช้ปรุงยาหอม แก้ทางลม

ขอขอบคุณข้อมูลและภาพพรรณไม้ : โครงการจัดตั้งสถาบันอุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ

ติดตามหนังสือใหม่ได้ทาง : สำนักพิมพ์บ้านและสวน

ศึกษาเรื่องพืชสมุนไพรได้เพิ่มเติมจากหนังสือ : พืชสมุนไพร ปลูกและปรุงด้วยตัวเอง Medicinal Plants