สวนทรอปิคัลร่มรื่น เคียงข้างสวนอังกฤษที่พลิ้วไหว ในเรือนขนมปังขิง

สวนทรอปิคัลร่มรื่น และสวนอังกฤษในเรือนขนมปังขิง ที่มองเรื่องของความงามมากกว่ามองเรื่องสไตล์สวน ต้นไม้บางต้นแม้จะดูไม่เหมาะกับสไตล์สวนนั้น แต่พอมองในมุมศิลปะ เส้น สี เท็กซ์เจอร์ ถ้าดูแล้วลงตัว ไม่ขัดตาก็คือจบ เน้นการใช้งาน การดูแล และประโยชน์เป็นหลัก

Design Directory : ออกแบบ บ้านธรรมสวน

คุณนกจะเดินข้างบ้านเพื่อออกไปตักบาตรที่หน้าบ้านในทุกเช้า ปรับสวนใหม่ให้เดินสะดวกกว่าเดิม พรรณไม้เป็นของเดิมที่ถูกจับย้ายจัดกลุ่มใหม่ให้เหมาะกับสภาพแสง เติมซุ้มกุหลาบงานทองสัมฤทธิ์ที่ย้ายมาจากหลังบ้าน ใส่ดีเทลเพิ่มความสวย

แผ่นทางเดินซีเมนต์ลายดอกกุหลาบที่คุณนกขอให้ช่วยตามหา ซึ่งปัจจุบันถือว่าหายากพอสมควร ทางร้านใช้แผ่นทางเดินที่มีมาทำลายทำสีเพิ่มนำมาจัดวางเล่นเฉดสีและแพตเทิร์นให้เข้ากับสีและสถาปัตยกรรมของบ้าน

สวนข้างโถงทางเดินเรือนรับรอง ต้นไม้ของเดิมปลูกทับซ้อนกันหลายชั้นจนแน่นทึบ ย้ายต้นจัดกลุ่มใหม่ให้ดูเรียบร้อยสะอาดตามากขึ้น เล่นในเรื่องของสี สเกล และเท็กซ์เจอร์ใบ ทำให้ต้นไม้ธรรมดา ๆ ดูน่าสนใจมากขึ้น

“บ้านมัดชา” บ้านเก่าแก่ที่ผสมผสานสถาปัตยกรรมตะวันตกยุควิกตอเรีย เข้ากับภูมิปัญญาเรือนไทยดั้งเดิมที่เรียกกันว่า “เรือนขนมปังขิง” หรือ “เรือนปั้นหยา” เดิมมีบึงบัวขนาดใหญ่กว่า 250 ตารางเมตรอยู่กลางสวนหลังบ้าน รายล้อมไปด้วยไม้ผล รวมถึงพรรณไม้หลากหลายชนิดตามที่ คุณนก – เรือเอกหญิงกัณตวรรณ แก้วบัวดี สรรหามาปลูก ปัญหาใหญ่คือบ่อดินไม่สามารถกักเก็บน้ำไว้ได้ตลอดทั้งปี หน้าแล้งน้ำแห้ง บัวโทรม หน้าฝนวัชพืชขึ้นรก ยากต่อการจัดการดูแล ถึงเวลาที่ต้องรีโนเวตสวนให้กลับมาสวยอีกครั้ง โดยได้ทีมบ้านธรรมสวน ที่ครั้งนี้ คุณเจี๊ยบ – สาวิตรี ศรีมาก รับหน้าที่ดูแล

“หลังจากเข้ามาสำรวจพื้นที่ เรามองเห็นปัญหาหลายอย่างที่ต้องปรับแก้ค่ะ ต้นไม้ที่ปลูกซ้อนกันหลายเลเยอร์ทำให้ดูแลจัดการยาก ไม้ใหญ่ที่พุ่มใบแน่นทึบ ไม่มีการตัดแต่ง แสงผ่านมาถึงไม้เล็กด้านล่างได้น้อยมาก ทำให้ต้นไม้ตาย สวนดูโทรม ไม้ใหญ่บางต้นอยู่ผิดที่ผิดทาง ต้องล้อมย้ายตำแหน่งใหม่ให้เหมาะสม และยังมีไม้พุ่มไม้เล็กหลากหลายชนิดที่คุณนกปลูกไว้ทั่วสวน ยังไม่รวมของแต่งสวน ซุ้มไม้เลื้อย ชิงช้าในสวน อ่างบัว โอ่งเคลือบ สุ่มไก่ ตุ๊กตาเซรามิกตัวเล็กตัวน้อย และประติมากรรมของสะสมอีกหลายสิบชิ้นค่ะ”

ลั่นทมต้นใหญ่ที่เคยบังหน้าบ้านถูกล้อมย้ายไปปลูกริมรั้ว เปิดมุมมองจากบ้านให้เห็นสวน และจากสวนมองเห็นสถาปัตยกรรมที่งดงามของบ้าน ปูพื้นด้วยคอบเบิลสโตน ตั้งอ่างน้ำพุและชุดม้านั่งสนามอัลลอยดีไซน์ยุโรป เพิ่มดีเทลด้วยงานประติมากรรมทองสัมฤทธิ์เด็กหญิงนั่งอ่านหนังสือ และตุ๊กตากระต่ายเพิ่มดูมีเรื่องราวน่าสนใจ

ถมบึงบัวเดิมทั้งหมดเพื่อปรับฟังก์ชัน เพิ่มพื้นที่ใช้งานในสวน เปลี่ยนให้เป็นลานกว้างใช้ทำประโยชน์ได้หลากหลายมากขึ้น ใช้รถแม็กโครเหยียบย้ำเพื่ออัดดินที่ถมให้แน่นกว่าปกติ เพื่อป้องกันปัญหาดินทรุดในอนาคต เพราะหลังถมดินก็จัดสวนต่อทันที ไม่มีการพักทิ้งไว้ให้ดินทรุดอยู่ตัวก่อน

ประติมากรรมทองสัมฤทธิ์รูปเด็กเล่นเครื่องบิน ตั้งใจวางให้เด่นที่กลางลานสวน เป็นตัวแทนสื่อถึงหน้าที่การงานของพลอากาศเอกสิทธิชัย แก้วบัวดี ผู้เป็นเจ้าของบ้าน

คุณเปิ้ล – คเชนทร์ ศรีมาก นักจัดสวนอีกคนจาก บ้านธรรมสวน เล่าเสริมว่า “ด้วยสถาปัตยกรรมของบ้าน พรรณไม้ ของแต่งสวน รวมไปถึงประติมากรรมทองสัมฤทธิ์สไตล์ฝรั่ง ทำให้ผมนึกย้อนไปถึงสมัยรัชกาลที่ 5 ที่ต่างชาติเริ่มเข้ามาเผยแพร่วัฒนธรรมในบ้านเรา เกิดไอเดียว่าเราจะปรับที่นี่ให้เป็นสวนอังกฤษครับ ถึงแม้ว่าต้นไม้เดิมที่มี ไม่ว่าจะเป็นไม้ผล ทั้งมะม่วง มะยม ตะลิงปลิง ฝรั่ง สาเก หรือไม้ประดับ เช่น ลั่นทม ประดู่ ชงโค หมากผู้หมากเมีย เอื้องหมายนา คล้า พลับพลึง เฮลิโคเนีย หมากเขียว ปาล์ม ปรง ชวนชม สมุนไพรไทย กล้วยไม้ บอนไซ ไม้ดัดรูปสัตว์ แม้จะดูไม่เข้ากับสไตล์สวนอังกฤษ แต่เราจะเก็บทุกอย่างไว้ครับ”

คุณเจี๊ยบเล่าถึงการแบ่งพื้นที่ใช้งานในสวนให้ฟังว่า “เราถมบึงบัวทั้งหมดเพื่อปรับฟังก์ชัน เพิ่มพื้นที่ใช้งานในสวน เปลี่ยนบึงเป็นลานกว้างใช้ทำประโยชน์ได้หลากหลายมากขึ้น สิ่งที่เจ้าของบ้านต้องการคือ อยากได้ความรู้สึกของบึงบัวที่คุ้นเคย อยากได้ดอกไม้ โดยเฉพาะไม้ดอกหอม และอยากให้เก็บของเดิมทุกอย่างไว้ให้ได้มากที่สุดค่ะ เราแบ่งโซนในสวนโดยดูจากการใช้งานของเจ้าของบ้านเป็นหลัก คุณนกชอบเดินเล่นชมสวนเพื่อออกกำลังกาย ควรต้องมีทางเดินที่มีระยะทางที่เหมาะสม สวนมีขนาดใหญ่เกือบ 1 ไร่ แบ่งเป็นหลายโซน ทั้งสวนครัว เรือนรับรอง มีที่นั่งกระจายอยู่ทั่วสวน ทางเดินต้องเชื่อมถึงกันได้ทั้งหมด มีเส้นทางลัดที่จะร่นเวลาและระยะเดิน ของแต่งสวนกระจุกกระจิกและประติมากรรมทองสัมฤทธิ์ที่กระจัดกระจายอยู่ในสวน ถูกจับย้ายจัดวางใหม่ให้เด่นขึ้นเพื่อสร้างเรื่องราวให้กระจายไปทั่วสวน ชิงช้านั่งเล่นและซุ้มไม้เลื้อยย้ายไปวางในตำแหน่งที่เหมาะกับการใช้งาน ขุดล้อมไม้ใหญ่ต้นที่อยู่ผิดที่ผิดทางย้ายตำแหน่งใหม่ เช่น ย้ายลั่นทมต้นที่บังหน้าบ้านออกเพื่อเปิดมุมมองให้เห็นสวน หรือข้างบ้านที่โล่ง ๆ มองเห็นได้จากข้างบ้านก็ย้ายไม้ใหญ่ไปช่วยบังตาค่ะ”

สังเกตว่าต้นไม้ในบริเวณนี้มีความหลากหลาย ทั้งลั่นทม มะยม เชอร์รี่ไทย มะม่วง มะขาม เฟิน เสน่ห์จันทร์แดง ที่ดูอย่างไรก็ไม่เข้ากับสไตล์สวนอังกฤษ คุณเจี๊ยบเพิ่มเกรวิลเลีย คริสตินา และตัดแต่งทรงพุ่มให้ดูเป็นระเบียบมากขึ้น ย้ายชิงช้าเหล็กมาตั้งเพิ่ม ช่วยเติมอารมณ์ของสวนอังกฤษได้แบบดูไม่ขัดตา

เรือนรับรอง เป็นทั้งมุมพักผ่อนและห้องประชุมทำงาน ตั้งใจปรับให้มีความเป็นสวนทรอปิคัลมากขึ้นเพื่อเพิ่มความร่มรื่น ออกแบบให้ลำธารล้อมรอบด้านหน้าเรือน เสมือนว่าเรือนอยู่บนเกาะกลางน้ำ ให้อารมณ์ของบึงบัวที่เป็นภาพจำในอดีตตามที่เจ้าของบ้านอยากได้

พรรณไม้ในสวนทรอปิคัลส่วนใหญ่เป็นของเดิมที่ถูกจับย้ายจัดวางใหม่ บางส่วนก็เพิ่มเข้ามา เช่น เสม็ดแดง ไคร้มะเดื่อ กนกนารีเลื้อย เพื่อให้ภาพของสวนทรอปิคัลชัดมากขึ้น

คุณเปิ้ลกล่าวต่อไปอีกว่า “บริเวณเรือนรับรองมีต้นไม้เดิมอยู่เยอะ ทั้งไม้ใหญ่ ไม้พุ่ม เป็นพื้นที่ที่ใช้งานบ่อย ปรับให้เป็นสวนทรอปิคัลเพิ่มความร่มรื่นเสริมบรรยากาศของการพักผ่อน ใช้เป็นที่นั่งเล่น อ่านหนังสือ รับรองแขก โครงสร้างลำธารและบ่อเป็นคอนกรีตเพื่อสะดวกกับการจัดการดูแล มีลำธารล้อมรอบตั้งใจให้ดูเหมือนว่าเรือนรับรองอยู่บนเกาะกลางน้ำ คงความรู้สึกของบึงบัวเดิมไว้ น้ำตกจะอยู่ข้างเรือนแต่ลึกเข้าไปทางด้านหลัง เป็นน้ำตกที่ไม่สูงมากเพราะไม่อยากให้เสียงดังจนเกินคำว่าผ่อนคลาย เพราะบางครั้งก็ใช้เรือนเป็นห้องประชุม ห้องทำงานด้วยครับ ลำธารทำให้เป็นชั้นลดหลั่นกันอย่างมีลูกเล่นเพื่อให้เกิดเสียงน้ำรินเบา ๆ คล้ายชั้นน้ำตกย่อย ๆ จะเรียกว่า ‘น้ำตกลำธาร’ ก็ได้ครับลำธารริมระเบียงไม้ด้านหน้าเรือนน้ำค่อนข้างตื้นและนิ่ง เพื่อใช้เป็นบ่อปลา แต่ไม่ได้เลี้ยงปลาคาร์ปเหมือนทั่วไป ผมปล่อยปลาตะเพียนและปลาเสือหลายสายพันธุ์หลายสิบตัว พรรณไม้ด้านหน้าเรือนเราจะคุมความสูงไม่ให้เกินระดับสายตา ไม่อยากให้บังมุมมองไปที่สวนด้านหน้า และให้มองเข้าไปเห็นน้ำตกด้านในได้ครับ”

ส่วนใหญ่บ้านที่มีสวนหลายสไตล์มักให้สวนแต่ละสไตล์แยกสัดส่วนออกจากกัน และเลือกใช้พรรณไม้ที่เหมาะกับสไตล์นั้น ๆ แต่ที่นี่สวนทรอปิคัลอยู่ชิดติดกับสวนอังกฤษ อีกทั้งพรรณไม้ในสวนมีความหลากหลายมาก ทั้งไม้เมืองร้อน ไม้ผล ไม้ดอกหอม และพรรณไม้ในแบบสวนฝรั่ง แต่ทั้งหมดกลับกลมกลืนไปด้วยกันได้แบบไม่ขัดตา คุณเจี๊ยบอธิบายให้ฟังว่า

“เราให้ความสำคัญหลักที่ความเป็นไทยให้เข้ากับสถาปัตยกรรมของบ้าน แล้วเติมความเป็นฝรั่งเพิ่มเข้าไปค่ะพิจารณาต้นไม้เก่าที่มี จัดกลุ่ม ย้ายตำแหน่งให้เหมาะกับสภาพแสง จัดการกับต้นไม้เดิมในบริบทที่เหมาะสมลงตัว เพิ่มต้นไม้ใหม่ให้เหมาะกับแต่ละโซน ใช้ไม้ดอกหอมแบบไทย ๆ เช่น หอมหมื่นลี้ แก้ว รักแรกพบ พู่จอมพล พุดทูอินวัน พุดศุภโชค ผสมกับพรรณไม้ที่เหมาะกับสวนอังกฤษ อย่างเกรวิลเลีย โรสแมรี่ ไม้ดอกแบบฝรั่ง ถ้านึกย้อนไปในยุคนั้น ไม้ไทย ๆ ไม้ดอกหอม รวมถึงไม้ทรอปิคัลที่อยู่ในสวนฝรั่ง ถือว่าเป็นของล้ำค่า ของหายากนะคะ”

“น้ำตกลำธาร” คือลูกเล่นลำธารที่คุณเปิ้ลเลือกนำมาใช้กับสวนนี้ โดยการทำลำธารให้เป็นชั้นลดหลั่นกันเล็กน้อย เพื่อให้เกิดเสียงน้ำรินเบา ๆ คล้ายชั้นน้ำตกย่อย ๆ ทำให้น้ำเคลื่อนไหว ไม่นิ่งเกินไป

ลำธารหน้าเรือนรับรอง น้ำจะค่อนข้างตื้นและนิ่ง เพื่อใช้เป็นบ่อปลา คุณเปิ้ลปล่อยปลาตะเพียนหางแดง ตะเพียนทอง ตะเพียนหางดำ (ตะเพียนอินเดีย) ปลาเสือพ่นน้ำ ปลาเสือมาลายู (ปลาเสือสุมาตรา) หลากหลายสายพันธุ์ รวมกว่า 50 ตัว ปลาเหล่านี้เป็นปลากินตะไคร่ เลี้ยงและดูแลง่าย ไม่ทำให้บ่อและน้ำสกปรก

พรรณไม้ด้านหน้าเรือนรับรองจะคุมความสูงให้ไม่เกินระดับสายตา เพราะไม่อยากให้บังมุมมองไปที่สวนด้านหน้า

“อย่างที่เราเห็นครับว่าต้นไม้ในสวนมีความหลากหลายมาก เราใช้มุมมองด้านศิลปะ ดูลักษณะต้น สเกล เฉดสี และเท็กซ์เจอร์ใบ พิจารณาร่วมกับนิสัย ความชอบ ความต้องการในการเจริญเติบโตของต้นไม้แต่ละต้นในการจัดกลุ่มต้นไม้ครับ ในโซนสวนอังกฤษเพิ่มเกรวิลเลีย ไม้ตัดแต่งทรงพุ่ม ใช้บอนไซ ไม้ดัดรูปสัตว์ของเดิม ไม้ดอกหอม แต่ส่วนใหญ่จะมีดอกสีขาว เราเลยเพิ่มไม้ดอกต่างประเทศหลายชนิดสีสันสดใสเพื่อใส่ความเป็นสวนอิงลิชคอตเทจ และดึงความเป็นสวนอังกฤษใส่ในสวนทรอปิคัลรอบเรือนรับรองด้วยไม้ตัดแต่งเล็ก ๆ น้อย ๆ แต่จะไม่มากเท่าโซนสวนอังกฤษด้านนอก เลือกใช้สีเขียวเป็นหลัก แล้วเติมสีสันกระจายทั่วทั้งสวนให้เกี่ยวเนื่องสัมพันธ์กัน เหมือนการเขียนรูปที่ค่อย ๆ แต้มสีสันลงไปเสริมด้วยของตกแต่งเดิมที่มี ใส่ความเป็นสวนอังกฤษเพิ่มเข้าไป ทำให้ทุกอย่างดูบาลานซ์ลงตัวให้มากที่สุดครับ”

ใช้วิธีตัดแต่งทรงพุ่มต้นไม้ให้เป็นระเบียบตามสไตล์สวนอังกฤษ วางประติมากรรมและของตกแต่งเพิ่มเพื่อดึงอารมณ์ของสวนอังกฤษให้ชัดขึ้น แม้ว่าจะมีทั้งมะม่วง มะขาม ชงโค พลับพลึงยักษ์ บอนไซ ไม้ดัด เล้าไก่ แต่ทุกอย่างก็อยู่ร่วมกันได้ลงตัวตามมุมมองด้านศิลปะ

โซนสวนครัว เล้าไก่ที่เจ้าของบ้านทำเพิ่มภายหลัง เล้าและอุโมงค์ทางเดินไก่มีพร้อมจำหน่ายแบบสำเร็จรูปให้เลือกหลายขนาดและรูปแบบ เคลียร์ต้นไม้เพื่อเปิดช่องแสงให้รอดผ่านลงมาที่กระบะปลูกด้านล่างได้ ทำกระบะปลูกให้เป็นสัดส่วนโดยใช้อิฐประสานวางซ้อนกันง่าย ๆ ตามที่คุณเจี๊ยบและคุณเปิ้ลแนะนำ

สารพัดประติมากรรมทองสัมฤทธิ์ที่คุณนกสะสมมานาน เดิมวางสะเปะสะปะอยู่ทั่วสวน คุณเจี๊ยบหาที่จัดวางใหม่ ใช้สร้างจุดเด่นน่าสนใจให้มุมสวน บางส่วนก็ซื้อเพิ่ม โชคดีที่แม้จะผ่านมาหลายสิบปี แต่ก็ยังหาซื้อได้ที่บริษัท Thaibronze ผู้ผลิตและส่งออกงานประติมากรรมทองเหลืองรายใหญ่ ซึ่งเป็นธุรกิจของครอบครัวคุณบิวกิ้น – พุฒิพงศ์ อัสสรัตนกุล

“สำคัญที่สุด คือ เข้าใจความต้องการของเจ้าของบ้านให้ได้มากที่สุด สอบถาม พูดคุย สังเกต และออกแบบพื้นที่ให้เหมาะกับการใช้งานเพื่อให้เกิดประโยชน์มากที่สุด เราจัดสวนเสร็จคือจบงาน แต่เจ้าของบ้านต้องอยู่กับสวนทุกวัน เราอยากให้เขาอยู่กับสิ่งที่รักนี้ไปได้นานที่สุดเท่าที่เราจะทำให้ได้ค่ะ”

เจ้าของ : พลอากาศเอกสิทธิชัย -เรือเอกหญิงกัณตวรรณ แก้วบัวดี

ออกแบบ : บ้านธรรมสวน โดยคุณคเชนทร์ – คุณสาวิตรี ศรีมาก 

เรื่อง : วชิรพงศ์ หวลบุตตา

ภาพ : อภิรักษ์ สุขสัย

ผู้ช่วยช่างภาพ : ภัทรานิษฐ์ จิตต์พิทักษ์

สวนทรอปิคัลในบ้านโมเดิร์น เชื่อมธรรมชาติเข้ากับบ้านได้อย่างลงตัว

สวนอังกฤษจัดเองของดีไซเนอร์ผู้ผันตัวมาเป็นนักจัดสวน