9 พืชเครื่องดื่มประดับสวน สวยกินได้ มากมายสรรพคุณ
พืชเครื่องดื่มประดับสวน เกิดจากกระแสความนิยมปลูกดอกไม้กินได้ ทั้งเพื่อตกแต่งสวนสวยและปลูกผสมผสานในแปลงผักสวนครัว เพียงแค่ได้เก็บดอกไม้เล็ก ๆ น้อย ๆ มาประดับจานและปรุงแต่งอาหารก็อิ่มตาอิ่มใจ
พืชเครื่องดื่มประดับสวน นอกจากไม้ดอกแล้ว ไม้ประดับกินได้หลายชนิดที่ปลูกเลี้ยงกันทั่วไป อาจคุ้นปากคุ้นลิ้นคนไทยกันมานานแล้ว เช่น เล็บครุฑทอดมัน ที่นิยมนำใบมาซอยใส่ในทอดมัน หรือชุบแป้งทอดกรอบ เป็นต้น รวมถึงสมุนไพรฝรั่ง (Herbs) เช่น โรสแมรี่ มินต์ ลาเวนเดอร์ ทาร์รากอน ฯลฯ ซึ่งนิยมปลูกประดับแปลงและเป็นไม้กระถาง ไม่เพียงช่วยแต่งแต้มสวนสวย แต่ยังนำใบมาใช้ตกแต่งอาหารและเครื่องดื่มให้สวยงามโดดเด่น บางชนิดนำมาทำเครื่องดื่มเพื่อสุขภาพ นอกจากดื่มแก้กระหายคลายร้อน ส่วนใหญ่ยังมีสรรพคุณในการป้องกันและช่วยบรรเทาอาการเจ็บป่วยได้อีกด้วย
โรสแมรี่, Rosemary
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Salvia rosmarinus Spenn.
- วงศ์ Lamiaceae
ไม้พุ่มอายุหลายปี ใบรูปแถบปลายแหลม สีเขียวสดหรือเขียวอมเทา ดอกออกเป็นช่อตามซอกใบ ใบมีรสเผ็ดร้อน ทั้งใบสดและใบแห้งมีกลิ่นหอม ใช้แต่งกลิ่นอาหาร ปรุงอาหาร ใช้แบบสดเป็นสลัดร่วมกับผักอื่น ๆ ตกแต่งอาหาร แต่งหน้าเค้กและเครื่องดื่ม แบบแห้งนำมาชงเป็นชาดื่ม สรรพคุณช่วยคลายประสาท ต้านอนุมูลอิสระ และบรรเทาอาการอักเสบได้
มินต์, Mint
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Mentha spp.
ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ทุกส่วนของต้นมีกลิ่นหอม ปัจจุบันมีลูกผสมมากมายหลายสายพันธุ์ ใบมีรสเผ็ดร้อน หอมเย็น ใช้เพิ่มกลิ่นอาหาร ประกอบเครื่องดื่ม ทั้งน้ำผลไม้ ชา หรือผสมกับเครื่องดื่มแอลกอฮอล์เพื่อปรุงรส มีสรรพคุณช่วยบรรเทาอาการไอ ลดอาการปวดฟัน และทำให้สดชื่นกระปรี้กระเปร่า
นอกจากนี้ยังมีไม้ประดับหลายชนิดที่เคยเห็นกันชินตา แต่เราไม่เคยรู้ว่าพืชเหล่านั้นสามารถนำมาทำ พืชเครื่องดื่มประดับสวน ได้เช่นกัน ตัวอย่างเช่น
กุหลาบ, Rose
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Rosa spp.
- วงศ์ Rosaceae
เช่น กุหลาบอังกฤษพันธุ์บิชอปส์คาสเซิล (Bishop’s Castle) ดอกสีชมพูอ่อน มีกลิ่นหอมแรง กุหลาบมอญ (Damask Rose) ดอกมี 2 สี คือ สีแดงกับสีชมพูซึ่งมีกลิ่นหอมกว่า มีกลีบดอก 45-50 กลีบ ทั้งสองสีปลูกเลี้ยงง่าย แข็งแรงทนทาน กลีบดอกกุหลาบสดใช้ตกแต่งอาหาร ปรุงอาหาร ชุบแป้งทอดกรอบ ยำกุหลาบ ใช้ทำซอสหรือของหวาน เช่น ไส้ขนม แยม ดอกแห้งชงกับน้ำร้อนเป็นชาหรือทำเครื่องดื่ม มีสรรพคุณเป็นสมุนไพรฤทธิ์เย็น ช่วยบำรุงหัวใจ แก้ไข้ แก้ร้อนในกระหายน้ำ แก้อ่อนเพลีย
เวอร์บีนา, Verbena
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Verbena spp.
- วงศ์ Verbenaceae
ไม้ดอกอายุหลายปี ดอกรูปกรวยออกเป็นช่อแบบซี่ร่ม โคนกลีบเชื่อมติดกันเป็นหลอดเล็ก ๆ ปลายแยกเป็น 5 กลีบรูปหัวใจ มีหลายสี เช่น ขาว ครีม ชมพู ม่วง แดง ดอกมีรสหวานและกลิ่นหอมอ่อน ๆ ดอกสดใช้เพิ่มสีสันในจานสลัดผัก ตกแต่งอาหาร แต่งหน้าเค้ก ฟรีซพร้อมก้อนน้ำแข็ง หรือนำดอกแช่ในน้ำร้อนชงเป็นชาดื่มได้
คาโมมายล์, Chamomile, Roman Chamomile
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Chamaemelum nobile (L.) All.
- วงศ์ Asteraceae
ไม้ดอกอายุ 2 ปี ชอบอากาศเย็น ทุกส่วนของต้นมีกลิ่นหอม ช่อดอกออกที่ปลายยอด กลีบดอกวงนอกสีขาว ดอกมีรสหวาน กลิ่นหอมคล้ายแอปเปิ้ล ใบอ่อนกินได้ ดอกสดใช้ตกแต่งอาหาร ขนมหวานและเครื่องดื่ม กลีบดอกสดและแห้งทำเป็นชาสมุนไพรได้ ช่วยคลายกังวลและให้หลับง่าย
หูเสือ, เนียมหูเสือ, Indian Borage, Mexican Mint
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Coleus amboinicus Lour.
พรรณไม้วงศ์เดียวกับโรสแมรี่และมินต์ เป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี ใบเดี่ยวรูปไข่ป้อม แผ่นใบอวบน้ำและมีขนนุ่มปกคลุม เมื่อขยี้มีกลิ่นหอม ปัจจุบันมีพันธุ์ใบด่างสวย สามารถนำยอดอ่อนมากินเป็นผักสดกับอาหารรสจัด ใบมีรสเผ็ดร้อน ช่อยให้เจริญอาหารและให้ฟอสฟอรัสสูง นำมาต้มดื่มแก้ทางเดินปัสสาวะอักเสบ
ชบาเมเปิ้ล, African Rosemallow, Cranberry Hibiscus, Red Leaved Hibiscus
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Hibiscus acetosella Welw. ex Hiern
- วงศ์ Malvaceae
ไม้พุ่มอายุหลายปี ใบเดี่ยวรูปนิ้วมือเว้าลึก 3-5 แฉกคล้ายใบเมเปิ้ล แผ่นใบบาง สีแดงถึงแดงอมม่วง ใบมีรสเปรี้ยว นิยมกินเป็นผักสด ตกแต่งอาหารให้ดูน่ากินยิ่งขึ้น หรือนำมาทำแยม ดอกสดชงเป็นชา ให้สีแดงอมชมพู
ว่านกาบหอย, ว่านกาบหอยแครง, Candle Lily, Oyster Plant
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Tradescantia spathacea Sw.
- วงศ์ Commelinaceae
ไม้ล้มลุกอายุหลายปี ทุกส่วนอวบน้ำ ใบเดี่ยวรูปใบหอก เรียงเวียนรอบต้นเป็นรัศมี โตเร็ว ไม่ต้องดูแลรักษามาก ใบและดอกมีรสจืด เป็นยาเย็น ใช้เป็นส่วนผสมอย่างหนึ่งในน้ำจับเลี้ยง นิยมดื่มเพื่อดับกระหายคลายร้อนและช่วยให้ชุ่มคอ โดยเฉพาะในวันที่อากาศร้อนจัด
เล็บครุฑ, Ming Aralia
- ชื่อวิทยาศาสตร์ Polyscias spp.
- วงศ์ Araliaceae
ไม้พุ่มอายุหลายปี ใบแตกตามข้อของลำต้น เล็บครุฑที่กินได้คือเล็บครุฑทอดมัน เล็บครุฑใบฝอย และเล็บครุฑกระจก ยอดอ่อนมีรสจืดมัน กินเป็นผักสดกับน้ำพริก อาหารรสจัดต่าง ๆ หรือซอยใส่ในทอดมัน นำมาชุบแป้งทอดกรอบ หรือนำใบตากแห้งชงเป็นชาดื่ม ช่วยบำรุงร่างกาย ทำให้สดชื่น
อย่างไรก็ตาม พืชเครื่องดื่มประดับสวน นั้นเลี่ยงไม่ได้ที่ผู้ดื่มอาจได้ทั้งประโยชน์และพิษภัย จึงควรทำความรู้จักพืชนั้น ๆ ให้ถ่องแท้ พืชบางอย่างแม้มีพิษ แต่พิษนั้นถูกทำลายด้วยการต้ม นึ่ง หรือดอง แต่พิษบางอย่างก็อาจรุนแรงขึ้นด้วยกระบวนการดังกล่าว สารบางชนิดอาจสะสมในร่างกายจนเป็นพิษเมื่อดื่มต่อเนื่องเป็นเวลานาน แต่หากดื่มนาน ๆ ครั้งกลับเป็นประโยชน์ และหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มจากพืชที่ไม่รู้จักและไม่เคยมีการนำมาทำเป็นเครื่องดื่มมาก่อน
เรื่อง : อังกาบดอย
ภาพ : อภิรักษ์ สุขสัย, อนุพงษ์ ฉายสุขเกษม
