6 อาชีพที่คนรักสวนควรรู้จัก

เพราะการจัดสวนอาจไม่ใช่เรื่องง่ายที่ใครหลายคนจะสามารถออกแบบและจัดสวนด้วยตัวเองได้ทั้งหมด ไม่แปลกที่ในวงการจัดสวนจะมีมืออาชีพในสาขาต่างๆขึ้นมาทำหน้าที่ออกแบบ ก่อสร้าง ดูแล และตกแต่งสวนให้สวยงามอยู่เสมอ ลองมาดู 6 อาชีพที่คนรักสวนควรรู้จัก เพื่อให้สามารถเลือกใช้บริการได้อย่างถูกฝาถูกตัว

นักจัดสวน

อาชีพที่คนรักสวนควรรู้จัก อาชีพแรกคือ “นักจัดสวน” ผู้ทำหน้าที่ออกแบบ วางผัง หรือจัดแต่งสวนภายในบ้านหรือสถานที่ต่างๆ ให้ออกมาตรงกับความต้องการของเจ้าของสวนและบริบทโดยรอบ รวมถึงทำหน้าที่ควบคุมหรือติดต่อประสานงานกับช่างรับเหมาที่ทำหน้าที่ควบคุมการก่อสร้างและจัดสวนในส่วนต่างๆจนแล้วเสร็จ

อาชีพนักจัดสวนอาจไม่จำเป็นต้องเรียนจบสาขาการออกแบบภูมิทัศน์หรือภูมิสถาปัตยกรรมก็ได้ ส่วนหนึ่งอาจเป็นช่างรับเหมาหรือนักเพาะชำที่มีใจรักด้านการจัดสวน แล้วผันตัวมาเป็นนักจัดสวนในเวลาต่อมา แต่ก็ต้องเป็นผู้มีความรู้พื้นฐานในการเลือกใช้พรรณไม้มาจัดภูมิทัศน์ได้อย่างเหมาะสมกับสถานที่ รวมถึงความสามารถด้านศิลปะและการออกแบบที่ก่อให้เกิดความสวยงาม ช่วยสร้างสุนทรียภาพในการจัดสวนเจ้าของสวนควรพิจารณาเลือกนักจัดสวนจากผลงานการออกแบบที่ผ่านมาเป็นหลัก แล้วสังเกตจุดเด่นจุดด้อยและความถนัดว่าเหมาะสมกับสวนที่จะจัดมากน้อยเพียงใด หากนักจัดสวนดังกล่าวยังไม่มีผลงาน ก็ควรมีความน่าเชื่อถือมากพอจะเป็นหลักประกันได้ เช่น มีหน้าร้านที่ตกแต่งอย่างสวยงาม โดยหลังจัดสวนเสร็จแล้วนักจัดสวนควรรับผิดชอบดูแลรักษาสวนต่อไปในระยะเวลาหนึ่งด้วย อย่างน้อยก็ 1-2 เดือน

ภูมิสถาปนิก

ภูมิสถาปนิกหรือผู้ประกอบอาชีพภูมิสถาปัตยกรรมจะต่างจากนักจัดสวนทั่วไป เพราะเป็นหนึ่งในวิชาชีพควบคุม ผู้ประกอบวิชาชีพนี้ต้องได้รับการศึกษาเป็นพิเศษเฉพาะทางเกี่ยวกับหลักสูตรภูมิสถาปัตยกรรมหรือการออกแบบภูมิทัศน์ และผ่านการสอบประเมินความรู้เพื่อรับใบประกอบวิชาชีพ หากไม่ได้เรียนจบมาจากคณะที่มีหลักสูตรดังกล่าว ก็จำป็นต้องมีประวัติการทำงานตามเกณฑ์ที่สภาภูมิสถาปนิกแห่งประเทศไทยกำหนดอย่างน้อย 5 ปี เพื่อสอบประเมินความสามารถจนได้รับใบอนุญาตเป็นผู้ประกอบวิชาชีพภูมิสถาปัตยกรรมควบคุมประเภทนิติบุคคลจากสภาสถาปนิก มีให้บริการได้ทั้งภูมิสถาปนิกรายบุคคลและบริษัทภูมิสถาปนิก ขึ้นอยู่กับความสามารถและขอบเขตของงานที่รับผิดชอบ

ลักษณะงานของภูมิสถาปนิกคือการออกแบบ วางแผนงาน เขียนแบบ ประเมินราคา ประสานงานและควบคุมงานตกแต่งพื้นที่เพื่อการอนุรักษ์และจัดสรรพื้นที่ใช้สอยภายนอกอาคาร รวมทั้งพื้นที่บางส่วนภายในหรือบนดาดฟ้าของอาคาร เพื่อให้เกิดสุนทรียภาพและความปลอดภัยแก่ผู้ใช้โครงการจนโครงการแล้วเสร็จสมบูรณ์ เป็นไปตามความต้องการของผู้ว่าจ้าง โดยส่วนมากจะรับผิดชอบโครงการขนาดใหญ่และเกี่ยวข้องกับระบบต่างๆ เช่น สวนสาธารณะ แหล่งนันทนาการ การจัดสรรแปลงที่ดิน โครงการหมู่บ้านจัดสรร คอนโดมิเนียม โดยคำนึงถึงด้านเศรษฐกิจและประสิทธิภาพในการใช้สอยบนผืนดิน ขณะเดียวกันก็คำนึงถึงด้านสุนทรียภาพด้วย ผ่านตัวแปรหลักของการออกแบบ นั่นคือสภาพกายภาพพื้นที่ สังคมโดยรอบ และสิ่งแวดล้อม

รุกขกร

นอกจากอาชีพคนสวนทั่วไปที่ทำหน้าที่ตัดแต่งดูแลไม้พุ่มและไม้ขนาดเล็กแล้ว ยังมีอาชีพรุกขกรหรือนักศัลยกรรมต้นไม้ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญที่ทำหน้าที่ดูแลต้นไม้ในสวนหรือต้นไม้ในพื้นที่ต่างๆทั้งของเอกชนและราชการ โดยเฉพาะต้นไม้ใหญ่ ซึ่งต้องอาศัยเทคนิค เครื่องมือพิเศษ และความสามารถเฉพาะในการปีนป่ายตัดแต่งกิ่งไม้ที่มีขนาดใหญ่และอยู่ในจุดที่สูง นอกจากนั้นขอบเขตงานของรุกขกรยังรวมไปถึงการปลูก ขุดล้อม งานค้ำจุน ป้องกัน รักษาโรคจากแมลงศัตรู และความเสียหายจากกรณีต้นไม้ใหญ่ที่ล้มโค่นจากการถูกฟ้าผ่า หรือกิ่งหักฉีกลงมาจากอุบัติเหตุอื่น โดยรุกขกรจะต้องวางแผน  ให้คำแนะนำ และรับผิดชอบต่อการดูแลต้นไม้ใหญ่ที่มีขนาดและน้ำหนักมาก เพื่อประกันความปลอดภัยต่อชีวิตและทรัพย์สินของเจ้าของสวนและบริเวณโดยรอบอย่างละเอียดจนกว่าการตัดแต่งและรักษาต้นไม้ภายในสวนแล้วเสร็จตามที่ตกลงกันไว้

ปัจจุบันมีหลักสูตรฝึกอบรมเชิงปฏิบัติเพื่อรับใบรับรองการอบรมเป็นรุกขกรที่สามารถตัดแต่งและดูแลรักษาต้นไม้ในงานภูมิทัศน์ได้ ซึ่งต้องมีทักษะในการใช้ระบบอุปกรณ์รักษาความปลอดภัยอย่างชำนาญ และสามารถศัลยกรรม ตัดแต่ง บูรณะโพรงต้นไม้ใหญ่ในงานภูมิทัศน์ รวมถึงเสนอแนวทางการศัลยกรรมเพื่อแก้ไขและป้องกันความเสี่ยงโดยคงไว้ซึ่งความสวยงามตามธรรมชาติของต้นไม้

ช่างเทคนิคเฉพาะทาง

ในการจัดสวนจำเป็นต้องใช้ช่างรับเหมาะหรือช่างเฉพาะทางหลากหลายแขนง ทั้งกลุ่มช่างรับเหมาทั่วไป ช่างรับเหมาย่อย และช่างรับเหมางานเฉพาะด้าน ช่างรับเหมามีหน้าที่อำนวยการในการก่อสร้างจากแบบผังบริเวณในกระดาษให้ออกมาเป็นสวนหรืองานภูมิทัศน์จริง โดยทั่วไปผู้รับเหมาในงานภูมิทัศน์จะรับผิดชอบงานก่อสร้างบริเวณทั้งหมด แต่ในบางโอกาสก็มีการแยกบางส่วนออกไป ซึ่งจะแยกย่อยไปให้ผู้รับเหมารายย่อยหรือช่างรับเหมางานเฉพาะทางก็ได้ ส่วนมากเป็นงานที่มีระบบหรือต้องใช้ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เช่น ชลประทานวางระบบให้น้ำอัตโนมัติ งานระบบไฟฟ้าให้แสงสว่างภายในสวน ระบบระบายน้ำทั้งระดับผิวดินและใต้ดิน งานปูพื้นผิว งานปูหญ้า หรือขุดถมปรับระดับผิวดิน

ปัจจุบันมีช่างรับเหมาหลายกลุ่มที่ผันตัวมาเป็นนักจัดสวน เนื่องจากมีแรงงานและเครื่องมือครบถ้วน แต่ช่างรับเหมาส่วนใหญ่ไม่ได้มีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการออกแบบ ดังนั้นเจ้าของสวนจึงควรมีแบบสวนในใจชัดเจนหรือแบบที่ได้รับการออกแบบจากภูมิสถาปนิกหรือนักจัดสวนมืออาชีพก่อน รวมถึงควรศึกษาและมีความรู้เรื่องการจัดสวนในระดับหนึ่ง เพราะเจ้าของสวนต้องเป็นผู้ควบคุมงานเองส่วนหนึ่ง โดยในบางครั้งแบบที่ได้รับการออกแบบไว้อาจไม่สอดคล้องกับแบบจริงและงบประมาณที่ควรจะเป็น

การ์เด้นสไตลิสต์

เช่นเดียวกับงานตกแต่งภายในบ้านหรืออาคาร ในบางโอกาสสวนก็ต้องทำหน้าที่รองรับการใช้งานในโอกาสพิเศษซึ่งต้องทำให้สวนมีความสวยงามและลงตัวมากกว่าปกติ เช่น งานแต่งงานขนาดเล็ก งานเลี้ยงวันเกิด การถ่ายทำคอนเทนต์ รายการโทรทัศน์ หรือแม้แต่ภาพยนตร์ การ์เด้นสไตลิสต์จึงมีหน้าที่เข้ามาใช้ความคิดสร้างสรรค์และไอเดียในการจัดวางให้เกิดความเรียบร้อยสวยงามลงตัวอย่างที่ควรจะเป็น รวมทั้งคิดค้นและทดลองอะไรใหม่ๆมาแต่งเติมสวนให้ดูมีเอกลักษณ์น่าสนใจขึ้น หรือเกิดการเปลี่ยนแปลงไปตามแนวคิดของงาน นอกจากความคิดสร้างสรรค์ส่วนบุคคลแล้ว ยังต้องประกอบกับประสบการณ์ที่สะสมมาด้วย

การ์เด้นสไตลิสต์จะเป็นผู้มีความรู้ในด้านการออกแบบและการจัดองค์ประกอบทางศิลปะมากพอสมควร ซึ่งต้องอาศัยประสบการณ์การทดลองจัดวางครั้งแล้วครั้งเล่า เปิดรับทางเลือกที่หลากหลาย  เกิดเป็นความแม่นยำในการจัดวางจนนำไปสู่การเลือกสรรสิ่งที่ดีที่สุด เพื่อสร้างรูปแบบการจัดวางและการทำองค์ประกอบที่สมบูรณ์แบบ การ์เด้นสไตลิสต์ในปัจจุบันส่วนใหญ่จะอยู่ควบกับตำแหน่งนักออกแบบและจัดอีเว้นต์ต่างๆ รวมไปถึงสไตลิสต์ที่มีความรู้และความเชี่ยวชาญในการเลือกใช้พรรณไม้และดอกไม้ควบคู่ไปกับเฟอร์นิเจอร์และของตกแต่งด้วย

นักเพาะชำ 

สำหรับผู้ต้องการจัดสวนด้วยตัวเอง นักเพาะชำดูจะเป็นอาชีพที่คุณต้องรู้จัก โดยนักเพาะชำหรือเจ้าของร้านขายต้นไม้หรือเนิร์สเซอรี่ต้นไม้จะเป็นผู้เชี่ยวชาญในด้านการปลูกและดูแลต้นไม้ตามความถนัดและสนใจ โดยหากเราต้องการซื้อต้นไม้ไปปลูกที่สวนเองก็สามารถสอบถามลักษณะนิสัย การดูแล การขยายพันธุ์ การกำจัดศัตรูพืช และสรีระของต้นไม้ชนิดนั้นๆได้เบื้องต้น จึงง่ายต่อการเรียนรู้และนำมาปลูกเองในสวน

นักเพาะชำจะมีเทคนิคและเคล็ดลับเฉพาะตัวในการดูแลต้นไม้เป็นอย่างดี ในการสั่งซื้อหรือใช้บริการนักเพาะชำต้นไม้บางชนิดจะมีบริการขนส่ง ปลูกลงดิน ค้ำยัน และรับประกันต้นไม้ โดยเฉพาะต้นไม้ใหญ่หรือต้นไม้ที่มีราคาสูงกว่าปกติ ขึ้นอยู่กับการตกลง จึงช่วยอำนวยความสะดวกในการจัดสวนได้มากยิ่งขึ้น นักเพาะชำบางประเภทยังเชี่ยวชาญการจัดการสนามหญ้าในสนามกีฬา สนามกอล์ฟ หรือศูนย์กีฬาโดยเฉพาะ ซึ่งกำลังเป็นที่ต้องการของตลาดในตอนนี้

เรื่อง : ปัญชัช

ภาพ : คลังภาพบ้านและสวน

ค่าจ้างจัดสวน นักจัดสวนคิดราคาอย่างไร

รุกขกร นักศัลยกรรมต้นไม้ อาชีพที่ควรสนับสนุน