รวม ไม้ประธานคอร์ตยาร์ด ยอดนิยม

คอร์ตยาร์ดไม่อาจดูสวยสมบูรณ์ได้เลยหากขาดสวนและต้นไม้ ด้วยลักษณะพื้นที่ซึ่งมีสเปซถูกปิดล้อมจากหลายทาง ทำให้สวนในคอร์ตยาร์ดมีจุดเด่นและรายละเอียดต่างจากสวนทั่วไป ซึ่งส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ภายนอกอาคารหรือสเปซที่โอบล้อมอาคารเอาไว้ มาลองเรียนรู้การเลือกใช้ ไม้ประธานคอร์ตยาร์ด ที่เหมาะสมกับพื้นที่ลักษณะนี้กัน

การเลือกไม้ยืนต้นเป็น ไม้ประธานคอร์ตยาร์ด คือตัวเลือกแรกที่หลายคนเลือกใช้ เพราะให้ความรู้สึกของสวนและธรรมชาติได้ในทันทีที่ปลูก ช่วยแก้ปัญหาเรื่องความร้อนจากแดดแก่คอร์ตยาร์ดและพื้นที่ภายในบ้าน โดยเฉพาะบริเวณที่มีช่องเปิดทางทิศตะวันตกและทิศใต้ อีกทั้งด้วยลักษณะทรงต้นที่ส่วนใหญ่จะสูงตรงและแผ่ออกด้านบน ทำให้บริเวณใต้ต้นไม้ยังสามารถใช้ประโยชน์ได้อีกมาก สิ่งสำคัญในการเลือกไม้ยืนต้นมีทั้งเรื่องของกิ่งที่อาจหักและระบบรากที่อาจไปทำอันตรายแก่โครงสร้างฐานรากของบ้านที่อยู่ใต้ดินซึ่งเรามองไม่เห็น จึงมีข้อควรระวัง ดังนี้

พื้นคอร์ตยาร์ดควรมีระยะความกว้างที่มีแสงแดดส่องถึงอย่างน้อย 4 เมตร โดยต้นไม้ควรมีรูปทรงต้นแบบพีระมิด รูปทรงกระบอก หรือรูปทรงไข่ที่สูงชะลูดขึ้นด้านบน เนื่องจากต้นไม้ทุกชนิดโดยเฉพาะไม้ยืนต้นต้องการแสงแดดในการสังเคราะห์แสงสร้างอาหาร ระยะดังกล่าวเป็นระยะแคบที่สุดที่ต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่งพอจะเจริญเติบโตและแผ่กิ่งก้านได้ในพื้นที่ที่มีร่มเงาจากอาคารมาทาบเกือบทั้งวัน ซึ่งก็มีต้นไม้เพียงบางชนิดเท่านั้นที่สามารถเติบโตได้ในพื้นที่จำกัดขนาดนี้ ส่วนใหญ่จะเป็นไม้ประเภทปาล์ม น้ำเต้าต้น ลั่นทม ไทรใบสัก ยางอินเดีย เป็นต้น ซึ่งหากมีพื้นที่กว้างขวางก็สามารถเลือกใช้ต้นไม้อื่นที่เหมาะสมกว่าได้

ไม้ยืนต้นที่ปลูกควรจะมีกิ่งที่สูงโปร่งไม่แผ่ออกด้านข้างมากนัก เนื้อไม้โดยเฉพาะบริเวณกิ่งต้องแข็งแรง ไม่เปราะหรือหักง่าย นอกจากนั้นยังควรหมั่นตัดแต่งให้เรือนยอดไม่สูงเด่น แน่นทึบ หรือเทน้ำหนักไปทางใดทางหนึ่งมากจนเกินไป ให้มีขนาดทรงพุ่มเหมาะสมกับตัวกระบะปลูกหรือภาชนะปลูกที่มีรากอยู่ใต้ดิน

ระบบรากไม่แผ่ออกด้านข้างมากเกินไปและไม่ลอยเหนือดิน ต้นไม้ในเขตร้อนส่วนมากเมื่อโตเต็มที่รากแก้วจะค่อยๆ หายไป รากทั้งหมดจะกลายเป็นรากแขนง เราสามารถคาดเดาขนาดของรากข้างใต้ได้จากการแผ่ของกิ่ง ต้นไม้ที่ไม่แนะนำให้ปลูกจะมีรูปทรงลำต้นเป็นฉัตรหรือแผ่ออกกว้างด้านข้าง เช่น จามจุรี หางนกยูงฝรั่ง หูกระจง หูกวาง การตัดแต่งรากทำได้โดยการเปิดหน้าดินเหนือรากและตัดให้มีระยะห่างจากโครงสร้างอาคารประมาณ 50 เซนติเมตร ระวังไม่ให้เนื้อไม้ฉีกขาด จากนั้นจึงกลบดินตามเดิม

หลีกเลี่ยงต้นไม้ที่มีคุณสมบัติไม่พึงประสงค์และอาจก่อให้เกิดปัญหาในอนาคตได้ เช่น ต้นไม้ที่มียางเป็นพิษ ต้นไม้ที่มีขนคันตามผิวใบหรือลำาต้น และต้นไม้ที่มีใบหรือดอกขนาดเล็กที่ร่วงเป็นปริมาณมาก ซึ่งนอกจากจะต้องเหนื่อยในการทำาความสะอาดแล้ว ยังอาจไปอุดตันระบบระบายนำ้ารอบคอร์ตยาร์ดได้อีกด้วย

ไม้ประธานที่นิยมปลูกในพื้นที่คอร์ตยาร์ด

น้ำเต้าต้น

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Crescentia cujete L.
วงศ์ : Bignoniaceae

ไม้ยืนต้นขนาดเล็กไม่ผลัดใบ พุ่มโปร่ง กิ่งก้านแผ่กว้าง ปลายกิ่งห้อยลง รูปทรงกิ่งมีลีลาอ่อนช้อยสวยงามและสะดุดตา รูปทรงไม่ค่อยแน่นอน ใบสีเขียวอ่อนเรียงเวียนสลับเป็นกระจุกไม่มีก้าน ผลเป็นรูปทรงกลมโตแต่รับประทานไม่ได้ ชอบดินร่วนชุ่มชื้น อยู่ได้ทั้งแสงแดดเต็มวันถึงครึ่งวัน ระยะปลูกที่เหมาะสม 3 – 8 เมตร

พะยอม

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Shorea roxburghii G.Don
วงศ์ : Dipterocarpaceae

ไม้ต้นผลัดใบ ที่มีทรงพุ่มสวย รูปไข่หรือกรวยคว่ำ หากอยู่ในที่โล่งแจ้งและไม่มีพรรณไม้ใหญ่อยู่ใกล้เคียง ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องตัดแต่งกิ่งออกเลยตลอดอายุการปลูก มีความสูงประมาณ 15 – 30 เมตร ลำต้นเปลือกสีเทาเข้มแตกเป็นร่องตามยาว มีลักษณะใบที่เรียงสลับกัน ดอกมีสีขาว กลิ่นหอม นิยมนำเนื้อไม้ไปใช้ในการก่อสร้าง ลักษณะคล้ายกับต้นตะเคียน มีอัตราการเจริญเติบโตที่ช้า ชอบดินร่วนปนทรายหรือดินที่ระบายน้ำดี ชอบแสงแดดเต็มวัน ชอบอากาศเย็น การรดนํ้าควรมีปริมาณปานกลาง โดยการขยายพันธุ์เพาะเมล็ดหรือตอนกิ่ง แต่ออกรากยากมาก ควรปลูกลงแปลงกลางแจ้งให้ห่างจากต้นไม้อื่น 6 – 8 เมตร หากปลูกในดินเหนียวแฉะ จะออกดอกน้อยมาก คนไทยโบราณเชื่อว่า บ้านไหนปลูกต้นพะยอมไว้ประจำบ้าน จะทำให้มีอุปนิสัยที่อ่อนน้อม เนื่องจากพะยอม คือ การยินยอม ตกลง ผ่อนผัน ประณีประนอม นอกจากนี้ยังเชื่ออีกว่าจะไม่ขัดสน เพราะบุคคลทั่วไปให้ความเห็นใจและยอมให้ในสิ่งที่ดีงาม

มั่งมี

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Carallia brachiata (Lour.) Merr.
วงศ์ : Rhizophoraceae

ชื่อดั้งเดิมคือเฉียงพร้านางแอ เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางที่ไม่ผลัดใบ ทำให้ไม่มีใบร่วงมากจนต้องทำาความสะอาดบ่อย ลำาต้นตั ้งตรงสูงรูปทรงกรวย ออกดอกมีกลิ่นหอม ผลขนาดเล็กสามารถรับประทานได้ อีกทั้งยังเป็นที่โปรดปรานของสัตว์ขนาดเล็กอย่างนกและกระรอก ปลูกง่ายและโตเร็ว ระยะปลูกที่เหมาะสม 6 – 8 เมตร

กันเกรา

ชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Fagraea fragrans Roxb.
วงศ์ Gentianaceae

ไม้ต้นขนาดกลางถึงใหญ่ มีความสูงเฉลี่ยอยู่ที่ 8 – 25 เมตร และมีทรงพุ่มเรือนยอดรูปไข่ ทรงพุ่มแน่นทึบ ลำต้นเปลือกต้นสีน้ำตาลเข้ม แตกเป็นร่องลึก เปลือกมีสีน้ำตาล เมื่อต้นแก่จะแตกเป็นร่องลึกตามยาว มีดอกดก ดอกมีกลิ่นหอม และมีสีสวยงาม ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการเพาะเมล็ดและการปักชำ ขึ้นโดยทั่วไปในทุกภาคของประเทศไทย ในช่วงเดือนเมษายนถึงเดือนมิถุนายนจะออกดอกเป็นช่อสีเหลือง มีกลิ่นหอมขจรขจาย ชอบแสงแดดตลอดวัน ดินทุกประเภทที่ชุ่มชื้น แต่ชอบน้ำปานกลาง ทนน้ำท่วมขัง เหมาะปลูกเป็นไม้ประธานหรือในสวนสาธารณะหรือบริเวณบ้านที่มีพื้นที่กว้าง เป็นไม้มงคลหนึ่งในเก้าชนิดที่ใช้รองก้นหลุมก่อนลงเสาเอกของบ้าน นิยมปลูกทางทิศตะวันออก เชื่อว่าช่วยปกป้องคุ้มภัย เนื่องจาก กันเกรา หมายถึง กันสิ่งชั่วร้ายทั้งหลายไม่ให้มาทำอันตรายใดๆ

จิกน้ำ, จิกนา

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Barringtonia acutangula (L.) Gaertn.
วงศ์ : Lecythidaceae

ไม้ต้นผลัดใบขนาดกลาง สูง 5-15 เมตร เปลือกต้นสีน้ำตาลแตกเป็นร่องตามแนวยาว ใบเดี่ยวออกเวียนสลับ รูปใข่กลับแกมรูปใบหอก ปลายใบมน โคนใบสอบ ขอบใบหยักถี่ ยอดอ่อนมีสีแดง ดอกออกเป็นช่อกระจะห้อยลงยาวได้ถึง 1 เมตร ดอกย่อยจำนวนมาก กลีบเลี้ยงและกลีบดอกอย่างละ 4 กลีบ สีแดงสด เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก ร่วงง่าย ผลมีเนื้อรูปทรงขอบขนานเป็นเหลี่ยม 4 สัน มี 1 เมล็ด ปลูกในดินร่วน น้ำปานกลาง ชอบแดดตลอดวัน ทนแล้งและทนน้ำท่วมขังได้ดี ขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดหรือตอนกิ่ง นิยมปลูกริมน้ำหรือศาลาในสวน ระยะปลูกที่เหมาะสมประมาณ 5-8 เมตร

สนฉัตร

ชื่อวิทยาศาสตร์: Araucaria heterophylla (Salisb.) Franco
วงศ์: Araucariaeae

ต้นไม้ยืนต้นอายุหลายปี รูปทรงพีระมิดชัดเจน สูงได้ถึง 60 เมตร เติบโตช้า ปลูกเลี้ยงง่าย นิยมทั้งปลูกในกระถางตั้งประดับบ้าน หรือปลูกในมุมสวนแบบต่างๆ เพราะอยู่ได้ทั้งรำไรหรือตลอดวัน ต้นที่แล้วต้องการแสงแดดเต็มวัน หากได้รับอากาศเย็นจะโตเร็วกว่า ไม่ผลัดใบจึงเก็บกวาดใบได้ไม่ยาก ระยะปลูกที่เหมาะสม 1.50 – 4 เมตร

บุนนาค, นาคบุตร หรือสารภีดอย

ชื่อวิทยาศาสตร์ Mesua ferrea L.
วงศ์: Calophyllaceae

ไม้ต้น สูง 15-25 เมตร เรือนยอดทรงกรวยคว่ำเป็นพุ่มทึบ ดอกเดี่ยวหรือเป็นคู่ที่ซอกใบหรือปลายกิ่ง กลีบดอกสีขาวหรือสีชมพู รูปไข่กลับ 5 กลีบ กลีบกว้าง ปลายบานและเว้า โคนสอบ ขอบกลีบย่นเล็กน้อย มีเกสรเพศผู้สีเหลืองจำนวนมากอยู่กลางดอก กลิ่นหอมมาก ดอกบาน 1-2 วันแล้วโรย

จันทน์ผา

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Dracaena cochinchinensis (Lour.) S.C.Chen.
วงศ์ : Asparagaceae

ไม้พุ่มขนาดกลางไม่ผลัดใบ มีความสูงของต้นประมาณ 1.50 – 4 เมตร ต้นไม้รูปทรงไข่ แตกพุุ่มที่ยอด แตกกิ่งก้านได้หลายยอด ลำต้นตั้งตรงและกลม ชอบแสงแดดเต็มวันและแสงรำไร ดินระบายน้ำได้ดี ทนแล้ง ทรงพุ่มสวยงาม อีกทั้งดอกยังมีกลิ่นหอม เข้ากับสวนหินได้ดี ต้องใช้เวลาฟื้นตัวนานจากการชำ ระยะปลูกที่เหมาะสม 1 – 4 เมตร

แจง

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Maerua siamensis (Kurz) Pax
วงศ์ : Capparaceae

ไม้ยืนต้นขนาดกลาง สูง 3-10 เมตร ลำต้นเกลี้ยง เปลือกสีเทาดำ แตกกิ่งแขนงมาก ใบรูปหอกเรียวเล็กลับหรือขอบขนาน สีเขียวเข้ม ช่อแบบกระจุกออกตามซอกใบและปลายกิ่ง ดอกย่อยมีสีเขียวอมขาว มีผลออกเดือนมีนาคม – พฤษภาคม เมื่อผลสุกจะมีสีเหลืองเข้ม เป็นไม้ค่อนข้างผลัดใบน้อย มีความเขียวให้ชมตลอดทั้งปี ปัจจุบันค่อนข้างเป็นพรรณไม้หายาก นิยมใช้เป็นไม้ประธานในสวน ด้วยรูปทรงพุ่มที่สวยและใบเป็นฝอยๆโดดเด่น

แก้วมุกดา

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Fagraea racemosa Javanica
วงศ์ : Loganiaceae

ไม้พุ่มรอเลื้อยที่มีรูปทรงสูงแผ่สวย สามารถปลูกให้ร่มเงาและทดแทนต้นไม้ยืนต้นได้ในพื้นที่ที่จำกัดได้ สามารถปลูกกลางแจ้งและรำไรได้ ออกดอกมากในช่วงฤดูฝน ดอกมีกลิ่นหอมมากตลอดทั้งวัน แม้จะร่วงโรยจากต้นไปแล้ว ใบหนามันสวยและร่วงน้อย ระยะปลูกที่เหมาะสม 1 – 3 เมตร

ลั่นทม

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Plumeria spp.
วงศ์ : Apocynaceae

ไม้ยืนต้นขนาดกลาง ทรงพุ่มแบบร่มหรือแผ่กว้าง ขนาดตั้งแต่พุ่มเตี้ยแคระสูง ประมาณ 0.90 – 1.20 เมตรจนถึงต้นที่สูงมาก อาจสูงถึง 12 เมตร ลำต้นแตกกิ่งก้านสาขาและพุ่มใบสวยงาม ดอกมีหลายสีและหลายพันธุ์ มีกลิ่นหอม ออกดอกตลอดปี ทนแล้ง ผลัดใบในฤดูร้อน ยกเว้นพันธุ์ขาวพวง (P.obtusa) ใบขนาดใหญ่เก็บกวาดได้ง่าย แต่ควรระวังโรคใบที่มักมาในช่วงฤดูหนาว ระยะปลูกที่เหมาะสม 2 – 6 เมตร

ศรีตรัง, แคฝอย

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Jacaranda filicifolia (Anderson) D.Don
วงศ์ : Bignoniaceae

ไม้ต้นผลัดใบขนาดเล็ก สูง 4-10 เมตร เรือนยอดโปร่ง เปลือกต้นสีน้ำตาลอ่อนปนเทา ใบประกอบแบบขนนก 2 ชั้นปลายคี่ ใบย่อยขนาดเล็กมาก ปลายใบแหลม ดอกออกเป็นช่อแยกแขนงขนาดใหญ่ที่ปลายกิ่ง สีม่วง กลีบดอกเชื่อมกันเป็นหลอด โคนกลีบดอกเชื่อมกันเป็นหลอด มี 5 กลีบ ดอกบานช่วงต้นฤดูร้อน ผลแห้งเป็นฝักแบน เมื่อแก่เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลและแตกออกเป็น 2 ซีก ภายในมีเมล็ดแบนขนาดเล็กมีปีกช่วยกระจายพันธุ์ ปลูกได้ในดินทุกประเภท รดน้ำปานกลาง ชอบแสงแดดตลอดวัน โตช้า ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด ระยะปลูกที่เหมาะสมประมาณ 3-5 เมตร

หลิวจีน, หลิวลู่ลม

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Salix babylonica L.
วงศ์ : Salicaceae

ไม้ต้นขนาดเล็กถึงกลาง สูง 10-20 เมตร เปลือกต้นสีน้ำตาล ปลายกิ่งลู่ลง ใบเดี่ยวเรียงเวียนรอบกิ่ง ปลายใบและโคนใบแหลม ใต้ใบสีเขียวอ่อน ดอกออกเป็นช่อกระจะแต่ไม่พบออกดอกในเมืองไทย โตเร็ว ชอบดินร่วน ต้องการน้ำมาก แสงแดดตลอดวัน ทนน้ำท่วม นิยมปลูกประดับสวนริมน้ำ รูปทรงต้นอ่อนช้อย ช่วยเพิ่มเส้นสายที่พลิ้วไหวนุ่มนวล

หว้าแม่น้ำโขง

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Syzygium sp.
วงศ์ : Myrtaceae

ไม้ต้นไม่ผลัดใบขนาดกลางถึงใหญ่ สูง 5-15 เมตร เปลือกต้นสีน้ำตาลปนเทา แตกเป็นสะเก็ด ใบเดี่ยวออกตรงข้ามสลับตั้งฉาก รูปใบหอกแกมรูปไข่ ดอกออกเป็นช่อกระจะสีขาวที่ปลายยอด มีเกสรเพศผู้จำนวนมาก ผลสดทรงกลมสีขาวขนาดประมาณ 1 เซนติเมตร เหมาะปลูกในพื้นที่กว้าง สวนน้ำตก หรือริมน้ำ เพราะชอบดินชุ่มชื้นและรากค้ำยันแข็งแรง ปลูกในดินร่วน รดน้ำปานกลาง ควรให้น้ำสม่ำเสมอในช่วงแรกที่ลงปลูก ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด ระยะปลูกที่เหมาะสมประมาณ 5-8 เมตร

ต้นกลด, ฉัตรพระอินทร์

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Schizolobium parahyba (Vell.) S.F.Blake
วงศ์ : Fabaceae

ไม้ต้นฟอร์มเท่ สูง 15-30 เมตร ลำต้นตั้งตรง เปลือกเขียวอมเทา ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น ขอบเรียบ แผ่นใบสีเขียว ดอกสีเหลือง ผลเป็นฝักแบน แห้งแตกสีน้ำตาลเข้ม ปลูกได้ในดินทุกชนิด ต้องการน้ำปานกลาง แสงแดดจัด เนื่องจากลักษณะทรงต้นผอมสูง เป็นลำตั้งตรงสวยงาม จึงเหมาะปลูกประดับสวนเป็นกลุ่ม

เรื่อง : ปัญชัช

ภาพ : คลังภาพบ้านและสวน