8 ไม้พุ่มปลูกง่าย กลมกลืนในสวนญี่ปุ่น
ประโยคหนึ่งในหนังสือ กว่าจะเป็นสวนญี่ปุ่น กล่าวว่า ต้นไม้ไม่ได้มีไว้แค่ให้ร่มเงาหรือเติมเต็ม แต่ในสวนญี่ปุ่น ต้นไม้มีบทบาทเหมือน “ผืนผ้าไหม” ที่คลุมความแข็งของหินและเชื่อมใจผู้เข้าชมเข้าสู่สวนอย่างละมุน ไม่ว่าจะเป็นกิ่งที่เอนไปตามลม ใบที่สะท้อนแสงเฉพาะจุด หรือเงาของลำต้นที่ฉายบนตะเกียงหิน ทุกอย่างล้วนทำหน้าที่ของมันอย่างเงียบและงดงาม แม้หินจะหนักแต่ต้นไม้กลับทำให้ภาพรวมของสวนเบาลงได้
ต้นไม้ในสวนญี่ปุ่นมักถูกจัดให้มีช่องแสงลอดผ่าน เกิดเงาสะท้อนลงบนพื้น และมีระดับความสูงที่ไม่บดบังวิวแต่เปิดมุมมอง โดยแบ่งได้เป็น 3 ระดับ คือ ไม้สูง ช่วยให้ร่มเงา สร้างบรรยากาศโดยรวม ไม้ระดับสายตา มีฟอร์มและลีลาอ่อนโค้งพอดี และไม้พุ่มหรือไม้คลุมดิน ช่วยเติมเต็มจุดว่าง เชื่อมต่ออารมณ์ที่ขาด
แม้สภาพภูมิอากาศและชนิดพันธุ์พืชในบ้านเราจะแตกต่างกับที่ญี่ปุ่น แต่เมืองไทยก็มีพรรณไม้มากมายที่สามารถถ่ายทอดบรรยากาศแบบญี่ปุ่นได้อย่างนุ่มนวล เพียงเลือกชนิดที่เหมาะสม มีรูปทรงที่กลมกลืน และจัดวางด้วยความเข้าใจ เราก็สามารถสร้างกลิ่นอายญี่ปุ่นได้ด้วยต้นไม้ที่ปลูกเลี้ยงง่ายในบ้านเราเอง โดยเฉพาะไม้พุ่มที่สามารถตัดแต่งทรงพุ่มได้ ตัวอย่างเช่น
พุดศุภโชค, Pinwheel Flower, Crape Jasmine
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Tabernaemontana divaricata (L.) R.Br. ex Roem. & Schult.
- วงศ์ : Apocynaceae
ไม้พุ่ม รูปทรงกลม แตกกิ่งก้านรอบต้น ต้นสูง 1-3 เมตร ใบสีเขียวเข้มเป็นมัน ทุกส่วนมีน้ำยางสีขาว ดอกสีขาว โคนดอกเป็นหลอด ออกดอกตลอดปี ชอบดินร่วน แสงแดดเต็มวัน สามารถปลูกประดับริมขอบแปลง หรือตัดแต่งเป็นรูปทรงต่าง ๆ เช่น แท่งสี่เหลี่ยม พุ่มกลม
แก้ว, Andaman Satinwood, Chinese Box Tree, Orange Jasmine
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Murraya paniculata (L.) Jack
- วงศ์ : Rutaceae
ไม้พุ่ม รูปทรงกลม ต้นสูง 3-10 เมตร ลำต้นสีน้ำตาลแตกเป็นร่อง ใบสีเขียวเข้มเป็นมัน ดอกสีขาว มีกลิ่นหอม ออกดอกตลอดปี ปลูกเลี้ยงง่าย ชอบแสงแดดเต็มวัน สามารถตัดแต่งให้เป็นรูปทรงกลม และปลูกร่วมกับไม้ตัดแต่งทรงพุ่มอื่น ๆ ที่มีความสูงต่างกันได้ดี รวมถึงแก้วแคระ ซึ่งเป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก ต้นสูง 0.50-0.80 เมตร ก็นำมาใช้จัดสวนญี่ปุ่นได้อย่างกลมกลืนเช่นกัน
ชาปัตตาเวีย, ชาใบหนาม, Dwarf Holly, Singapore Holly
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Malpighia coccigera L.
- วงศ์ : Malpighiaceae
ไม้พุ่ม สูง 0.50-1 เมตร ลำต้นสีน้ำตาลอ่อนมีหนาม ใบหนาสีเขียวเข้มเป็นมัน ดอกสีขาวออกตามซอกใบ มีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ออกดอกตลอดปี โตช้า ชอบดินร่วน แสงแดดเต็มวัน-ปานกลาง นิยมปลูกเพื่อตัดแต่งเป็นพุ่มกลมหรือรูปทรงต่าง ๆ และเป็นไม้ดัด
เข็มขาว, เข็มพวงขาว, Siamese White Ixora, Fragrant Ixora
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Ixora finlaysoniana Wall. ex G.Don
- วงศ์ : Rubiaceae
ไม้พุ่ม รูปทรงกลม ต้นสูง 1.50-4 เมตร ลำต้นสีน้ำตาล ใบสีเขียวเข้ม ช่อดอกออกที่ปลายยอด เป็นช่อกระจุกแยกแขนงขนาดใหญ่ ดอกย่อยสีขาวจำนวนมาก มีกลิ่นหอม ออกดอกตลอดปี โตช้า ปลูกได้ในดินแทบทุกชนิด ทนแล้งพอประมาณ ชอบแสงแดดเต็มวัน หากปลูกแบบต้นเดี่ยวจะมีทรงพุ่มสวยงามกว่าปลูกเป็นกลุ่ม
หีบไม้งาม, Natal Plum, Boxwood Beauty
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Carissa macrocarpa (Eckl.) A.DC.
- วงศ์ : Apocynaceae
ไม้พุ่มรอเลื้อยขนาดเล็ก ต้นสูง 0.50-1 เมตร ลำต้นสีน้ำตาลอ่อน ทุกส่วนของต้นมีน้ำยางสีขาว ใบหนาแข็ง สีเขียวเข้มเป็นมัน มีหนามสั้น ๆ ที่ปลายใบ ดอกสีขาว กลิ่นหอม ออกดอกตลอดปี โตช้า ชอบดินร่วน แสงแดดรำไร-เต็มวัน ชอบอากาศเย็น ปลูกแล้วตัดแต่งทรงพุ่มได้
ประยงค์, Chinese Perfume Plant, Chinese Rice Flower
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Aglaia odorata Lour.
- วงศ์ : Meliaceae
ไม้พุ่ม รูปทรงกลม ต้นสูง 1-3 เมตร ลำต้นสีน้ำตาลอ่อน ใบสีเขียวเข้มเป็นมัน ดอกออกเป็นช่อกระจะที่ซอกใบและปลายกิ่ง สีเหลือง กลิ่นหอมเย็น ออกดอกตั้งแต่เดือนสิงหาคม-ธันวาคม ปลูกเลี้ยงง่ายในดินทั่วไป แสงแดดครึ่งวัน-เต็มวัน สามารถตัดแต่งเป็นรูปทรงกลม และปลูกร่วมกับไม้ตัดแต่งทรงพุ่มอื่น ๆ ที่มีความสูงต่างกันได้ดี
หลิวทอง, Golden Tea Tree, Honey Myrtle
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Melaleuca bracteata F.Muell. ‘Revolution Gold’
- วงศ์ : Myrtaceae
ไม้พุ่ม รูปทรงกลม ต้นสูงได้ถึง 3-8 เมตร เปลือกต้นสีน้ำตาลอมเทา ปลายกิ่งลู่ลง ใบขนาดเล็กเรียงสลับ สีเขียวอมเหลือง ดอกสีขาวออกเป็นช่อตามซอกใบ ปลูกเลี้ยงง่ายในดินทั่วไป ชอบแสงแดดเต็มวัน ปลูกต้นเดี่ยวหรือปลูกเป็นกลุ่มแทนไม้ระดับกลาง-สูง ตัดแต่งทรงพุ่มได้
หงส์ฟู่, Chinese Fringe Flower, Chinese Witch Hazel
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Loropetalum chinense (R.Br.) Oliv.
- วงศ์ : Hamamelidaceae
ไม้พุ่ม รูปทรงกลม ต้นสูง 1-2 เมตร ลำต้นสีน้ำตาล ใบสีแดงอมม่วง ดอกสีแดงอมชมพู ปลูกได้ในดินทั่วไป ชอบแดดครึ่งวัน-เต็มวัน ปลูกเป็นแนวรั้ว ตัดแต่งทรงพุ่มได้ ช่วยเพิ่มสีให้สวน เป็นตัวแทนของฤดูใบไม้เปลี่ยนสี
สวนญี่ปุ่นไม่นิยมใช้ต้นไม้หลากหลายชนิดปลูกกระจายไปทั่วสวน แต่จะใช้พืชชนิดเดียวกันปลูกเป็นกลุ่ม โดยแต่ละกลุ่มจะมีความสัมพันธ์กันในเรื่องรูปร่างและรูปทรง ทั้งยังมีความสูงที่แตกต่างกันเพื่อสร้างมิติของสวนในภาพรวมให้น่าสนใจ ซึ่งการควบคุมความสูงก็ทำได้โดยวิธีการตัดแต่งทรงพุ่มอย่างพิถีพิถันนั่นเอง
ทำความเข้าใจธรรมชาติของสวนญี่ปุ่น ที่มาแต่ละช่วงของประวัติศาสตร์สวน หลักคิดของคนญี่ปุ่นแต่ละยุคสมัย ทั้งการวางหิน ปลูกต้นไม้ และจัดวางองค์ประกอบต่าง ๆ ได้เพิ่มเติมในหนังสือ กว่าจะเป็นสวนญี่ปุ่น เขียนโดยคุณภูริวัจน์ วรากิติยาวิโรจน์กุล สำนักพิมพ์บ้านและสวน คลิกสั่งซื้อที่นี่
เรื่อง : อังกาบดอย
ภาพ : อภิรักษ์ สุขสัย
