สวนป่าญี่ปุ่น บรรยากาศหมู่บ้านชนบทริมเชิงเขา
สวนป่าญี่ปุ่น แห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของชิ-กิ เขาใหญ่ บ้านพักสไตล์ชนบทแถบเกียวโต การตกแต่งด้วยพวกตะเกียงหิน รูปปั้นสุนัขจิ้งจอกคิทสึเนะโซ เสาโทริอิ สะพานข้ามลำธารสไตล์ญี่ปุ่น ลำธารที่เต็มไปด้วยก้อนหินใหญ่เล็กซ้อนทับกัน รวมไปถึงพรรณไม้ที่เลือกใช้ ล้วนช่วยเติมเต็มให้ภาพสวนป่าญี่ปุ่นชัดเจนยิ่งขึ้น
Design Directory : ออกแบบ คนสวน Landscape
ของประดับสวนอย่างซุ้มประตูญี่ปุ่นหรือที่เรียกว่าเสาโทริอิ และสะพานข้ามลำธารสไตล์ญี่ปุ่น เป็นสัญลักษณ์ที่เติมเต็มให้ภาพสวนญี่ปุ่นชัดยิ่งขึ้น ตั้งใจใช้เสาโทริอิสีเหลือง ต่างจากทั่วไปที่เป็นสีแดง เพื่อให้เด่นสะดุดตา และสร้างเอกลักษณ์ในงานออกแบบ
ลำธารในสวนที่ยึดตามแนวร่องน้ำหลากเดิม ลำธารกว้าง 1-2 เมตร เพื่อให้ดูสมดุลกับขนาดพื้นที่สวน และรองรับปริมาณน้ำในฤดูน้ำหลากได้เพียงพอ
ผืนดินรกร้างริมเชิงเขาเต็มไปด้วยต้นไม้ใหญ่เหมือนเป็นป่าขนาดย่อม ผืนดินเป็นสโลปลาดไปถึงลำตะคองที่อยู่อีกฝั่งห่างไปกว่าร้อยเมตร วันนี้พื้นที่ถูกปรับใหม่ให้เป็นบ้านพักในชนบทแถบเกียวโตที่เงียบสงบ ท่ามกลางบรรยากาศสวนป่าธรรมชาติเหมือนที่อยู่ในประเทศญี่ปุ่น ที่นี่คือสวน 4 ฤดูที่ “ชิ-กิ เขาใหญ่” (Chi-Ki Khaoyai)
“พื้นที่มีปัญหาหลายอย่างครับ มีต้นไม้ใหญ่ค่อนข้างแน่น ทั้งสัก กัลปพฤกษ์ ชงโค ประดู่ มะม่วง ลิ้นจี่ มะขาม และยังมีหินก้อนใหญ่ ๆ ฝังอยู่ใต้ดินจำนวนมาก ลักษณะพื้นที่เป็นสโลปลาดชันตั้งแต่เชิงเขาลงไปถึงลำตะคองที่อยู่ด้านล่างอีกฝั่ง มีความต่างระดับถึง 15 เมตร อีกเรื่องที่สำคัญคือในหน้าฝน น้ำปริมาณมากจะไหลลงมาจากภูเขา เกิดเป็นร่องน้ำหลากผ่านพื้นที่สวนครับ” คุณโจ้ – คมกฤต สุขทอง นักจัดสวนจาก คนสวน Landscape เล่าย้อนถึงตอนเข้ามาเคลียร์พื้นที่สวนนี้ให้ฟัง
ทางเดินเข้าสวนปูหินก้อนใหญ่ ใช้ทั้งหินที่ขุดขึ้นมาจากในพื้นที่และหินสั่งใหม่ พลิกด้านเรียบขึ้นบนและทำทางเดินกว้างให้เดินได้สะดวก เลือกใช้ไม้พุ่มที่ใบเล็กเป็นเส้นเรียวยาว ฟอร์มสวย ซึ่งเหมาะกับสวนญี่ปุ่น และเป็นความชอบส่วนตัวของคุณโจ้
บ้านพักจัดให้อยู่รอบนอกของสวน ทั้งบ้านแบบ Tanuki Houseและ Aki House จะเป็นบ้านที่เห็นได้ตามเชิงเขาในชนบทญี่ปุ่น
รูปปั้นสุนัขจิ้งจอกคิทสึเนะโซที่เจ้าของสั่งทำขึ้นใหม่จากร้านที่วังน้ำเขียว ตั้งใจให้อ้วนใหญ่ดูสมบูรณ์กว่าปกติ ตามความเชื่อญี่ปุ่นแล้ว คิทสึเนะโซเป็น “ผู้ส่งสารของเทพอินาริ” เทพแห่งการเกษตร ความอุดมสมบูรณ์ และความมั่งคั่ง นิยมใช้ตกแต่งเพื่อขอพรเรื่องความสำเร็จทางธุรกิจ โชคลาภ และการป้องกันภัย
พื้นที่เดิมมีต้นไม้ใหญ่จำนวนมาก เลือกล้อมย้ายออกแค่บางต้นเพื่อประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย เพิ่มเสม็ดขาวและสนฉัตรเติมความสวย โดยปลูกหลบก้อนหินที่ฝังอยู่ เติมดินให้พูนแล้วปลูกต้นไม้ลงไป
“เริ่มจากการเคลียร์พื้นที่ เคลียร์หินที่ฝังอยู่ออกบางส่วนเท่าที่จะทำได้เพื่อให้รถแม็กโครเล็กเข้าทำงานได้ หินที่ขุดเจาะขึ้นมาประมาณ 40% จะนำไปใช้ทำลำธารร่วมกับหินที่สั่งเพิ่มมาใหม่ ซึ่งเป็นหินภูเขาโคราชที่มีสีและลักษณะคล้ายกัน ออกแบบให้ลำธารอยู่ในแนวร่องน้ำเดิม แต่ปรับทิศและเปลี่ยนจากแนวเส้นตรงให้คดโค้งดูเป็นธรรมชาติมากขึ้นครับ ส่วนต้นไม้ใหญ่ที่มีอยู่เป็นจำนวนมากนั้น ต้นสูงใหญ่ ระบบรากลึกและแผ่ไกล ถ้าจะล้อมย้ายออกต้องใช้เวลาและเสียค่าใช้จ่ายในการเคลียร์มากครับ เราจะพิจารณาจากตำแหน่งว่ามีประโยชน์หรือไม่ เช่น ใช้สร้างขอบเขต แบ่งพื้นที่แบ่งสัดส่วนได้ไหม ให้ร่มเงาในบริเวณที่เราต้องการได้ไหม และดูที่ชนิดด้วยครับ ต้องไม่ขัดกับสไตล์สวนญี่ปุ่นมากนัก ลิ้นจี่ที่ลำต้นมีสีขาวเข้ากันได้กับเสม็ดขาวก็จะเก็บไว้ มะขามที่ใบมีขนาดเล็กและเปลือกต้นสวย หรือกัลปพฤกษ์ ชงโค ประดู่ ที่ออกดอกตามฤดู พวกนี้เราจะเก็บไว้ครับ ส่วนสักใบมีขนาดใหญ่ ไม่เหมาะสำหรับสวนป่าญี่ปุ่นแต่เจ้าของขอเก็บไว้ เราก็จะเอาออกไปแค่บางส่วน แล้วหาไม้ยืนต้นชนิดอื่นที่ขนาดเล็กกว่ามาปลูกเสริมเพื่อพรางและเติมบาลานซ์ในแนวตั้งให้สวยสมบูรณ์ยิ่งขึ้น หลังจากขุดร่องวางหินลำธารแล้ว ก็ทำทางเดินจากบ้านพักทุกหลังให้เข้าถึงพื้นที่ต่าง ๆ ในสวนกลาง แต่ระหว่างบ้านแต่ละหลังจะไม่มีทางเดินถึงกันเพื่อความเป็นส่วนตัวครับ”
วางหินแผ่นใหญ่พาดข้ามลำธาร แต่อยากให้มีลูกเล่นดูเป็นธรรมชาติ ด้วยการใช้หิน 2-3 แผ่นวางเกยกันและวางให้ยื่นจากขอบลำธารออกมา โดยใช้เพียงหินก้อนเล็กหนุนรองไว้ไม่ให้โคลง เพิ่มทางเดินไม้ขนาบข้างให้เดินได้สะดวกขึ้น
ทางเดินเลาะลำธารใช้หินก้อนใหญ่ที่ขุดขึ้นมาจากในพื้นที่แต่งผิวให้เรียบ ร่วมกับแผ่นซีเมนต์ทำรูปทรง แต่งสีและผิวให้ดูคล้ายหิน
ขอบลำธารแต่งด้วยหินที่ขุดได้ในพื้นที่ร่วมกับหินภูเขาโคราชที่สั่งมาเพิ่ม เลือกที่มีสีและลักษณะกลมกลืนกัน น้ำในลำธารส่วนหนึ่งใช้ปั๊มดึงขึ้นมาจากลำตะคองด้านล่างขึ้นไปที่น้ำตกที่เชิงเขา เป็นการหมุนเวียนน้ำภายในสวน
สวนป่าร่มรื่นบนเนื้อที่ 1 ไร่นี้ดูต่างไปจากสวนทรอปิคัลหรือสวนป่าที่เคยเห็น ไม่ว่าจะเป็นของตกแต่งสวน พวกตะเกียงหิน (อิชิ-โดะโระ – Ishi-dōrō – 石灯籠 / 石灯篭) รูปปั้นสุนัขจิ้งจอกคิทสึเนะโซ (Kitsunezō – 狐像) ซุ้มประตูญี่ปุ่นหรือเสาโทริอิ (Torii / 鳥居) สะพานข้ามลำธารสไตล์ญี่ปุ่น (อิชิบาชิ – Ishibashi – 石橋) ลำธารที่เต็มไปด้วยก้อนหินใหญ่เล็กซ้อนทับกันต่างจากลำธารในสวนป่าทั่วไป รวมไปถึงพรรณไม้ที่เลือกใช้ตกแต่งสวน ที่ต่างก็ช่วยกันเติมเต็มให้ภาพสวนป่าญี่ปุ่นชัดเจนยิ่งขึ้น ซึ่งคุณโจ้เล่าเสริมให้ฟังว่า
Aki House บ้านพักสไตล์ชนบทญี่ปุ่น มีสวนเล็ก ๆ สไตล์ญี่ปุ่นเช่นกัน แต่สวนจะดูโปร่ง เพื่อให้มองเห็นสวนกลางที่อยู่ด้านนอก
Moon Cake House บ้านพักอีกหลังที่ตั้งใจออกแบบในสไตล์โมเดิร์นมินิมัล มีสวนสไตล์โมเดิร์นทรอปิคัลเจแปนิสที่คอร์ตกลางบ้าน
Hunter House บ้านพักพูลวิลล่าสไตล์โมเดิร์น พิเศษที่อยู่ติดลำตะคอง มองเห็นวิวโค้งน้ำ ข้างบ้านจัดเป็นสวนโมเดิร์นเจแปนิสให้เข้ากับบ้าน ใช้พรรณไม้ที่มีรูปทรงสวยงามตามธรรมชาติร่วมกับไม้ตัดแต่งทรงพุ่ม
เนื่องจากพื้นที่เป็นสโลปลาดชันมาก อาจจะยากในเรื่องของการปรับพื้นที่ แต่เป็นผลดีสำหรับการทำลำธาร ปรับแต่งแค่เพียงเล็กน้อย วางหินคละไซซ์ให้ลดหลั่นเป็นสเต็ป บางจุดเป็นน้ำตกเล็ก ๆ ที่สวยงามเหมือนสภาพป่าในธรรมชาติมาก
“ลำธารเลียนแบบจากป่าธรรมชาติบริเวณเชิงเขาที่ญี่ปุ่นครับ ร่องธารน้ำจะไหลลงมาจากบนภูเขา บางช่วงจะเป็นน้ำตกเล็ก ๆ แต่เราปรับให้ลำธารกว้างขึ้นเพื่อให้บาลานซ์กับขนาดพื้นที่และเพียงพอที่จะรองรับปริมาณน้ำในฤดูน้ำหลากได้ ปัญหาสโลปของพื้นที่กลายเป็นข้อดีสำหรับการทำลำธารครับ เราจะมองเห็นเลยว่าจะวางหินอย่างไรตรงไหนบ้าง เพื่อให้เกิดสเต็ปที่สวยงามดูเป็นธรรมชาติ ใช้แม็กโครเล็กขุดแต่งดินเพื่อวางหินก้อนใหญ่ ค่อย ๆ วางทีละก้อนกระจายกันไป จากนั้นก็เติมก้อนที่เล็กกว่าหลาย ๆ ขนาดลงไป เหมือนการจัดกลุ่มต้นไม้ครับ มองที่ภาพรวม มองมุมกว้างก่อน แล้วค่อยใส่ดีเทลเติมลงไป ใช้ลำธารเป็นเส้นแบ่งการใช้งานพื้นที่ของบ้านพักแต่ละหลังครับ ลำธารจะกั้นขอบเขตว่าผู้พักจะเดินไปใช้งานสวนรอบบ้านได้ถึงแค่ไหน เพื่อไม่ให้ไปรบกวนความเป็นส่วนตัวของบ้านพักอื่น แต่ทุกบ้านจะอยู่ใกล้ลำธาร ได้ยินเสียงน้ำ นอกจากนี้ยังใช้ต้นไม้สร้างขอบเขตและความเป็นส่วนตัวเพิ่มด้วยครับ“
ลานไม้ยกพื้นวางเก้าอี้นั่งพื้นหรือเบาะนั่งแบบญี่ปุ่นใช้เป็นระเบียงจิบชาริมน้ำตก เพื่อเพิ่มจุดเด่น ใช้เป็นจุดถ่ายรูป ตั้งใจให้อยู่ใกล้ลำธารมากที่สุด และสร้างกิมมิกในการออกแบบด้วยการทำให้โครงสร้างกินพื้นที่เข้าไปในลำธารเหมือนเป็นส่วนเดียวกัน
ใกล้กับระเบียงจิบชา วางหินแผ่นใหญ่ที่มีร่องซึ่งเกิดจากโดนมือตักของรถแม็กโครครูด เป็นความบังเอิญที่เกิดขึ้น แต่ถูกนำมาใช้ในการตกแต่งเพิ่มลูกเล่น เป็นน้ำตกรูปแบบโมเดิร์นทำให้เกิดม่านน้ำ เสียง และความเคลื่อนไหว ทั้งยังล้อไปกับพื้นระเบียงไม้ปูเซาะร่อง รวมถึงช่วยทอนความสูงระหว่างพื้นระเบียงกับลำธารไม่ให้ดูห่างจนเกินไป
หญ้าถอดปล้อง เป็นต้นไม้ที่ชอบน้ำ เลี้ยงง่าย อยู่ได้ทั้งกลางแดดและร่มรำไร แต่ใบอาจจะเหลืองหน่อย คุณโจ้ใช้วิธีปลูกลงดินเป็นกอเล็ก ๆ กระจายตามซอกหินริมลำธาร นานไปแต่ละกอจะเติบโตออกด้านข้าง ดูเป็นธรรมชาติกว่าปลูกเป็นกลุ่มเป็นกอใหญ่
พื้นที่เดิมมีหินก้อนใหญ่ ๆ ฝังอยู่ใต้ดินเป็นจำนวนมาก เติมความสวยด้วยไม้ดอกไม้ใบให้ดูน่ารักมีสีสัน ดินเดิมแม้จะเป็นดินแดงหรือดินลูกรัง แต่ก็มีข้อดีที่ระบายน้ำได้ดี น้ำไม่ขัง เหมาะกับไม้ดอกที่ชอบดินโปร่ง แค่ต้องใส่ปุ๋ยเพื่อเพิ่มธาตุอาหารให้บ้างก็เพียงพอ
แก้ปัญหาน้ำหลากจากเขา ด้านหลังน้ำตกจะมีหลุมเพื่อช่วยดักกักดินที่ไหลมากับน้ำไว้ ให้น้ำไหลลงลำธาร รอบนอกสวนจะทำคันหินปิดกั้นน้ำไว้ และทำร่องเปลี่ยนทางน้ำให้ไหลออกนอกพื้นที่สวน นอกจากนี้ยังอาศัยพวกวัชพืชและต้นไม้เดิมในพื้นที่ ให้รากช่วยลดแรงกระแทกของน้ำ และปลูกไผ่เพิ่มตลอดแนวบริเวณเชิงเขา เป็นการชะลอน้ำ กันดินไหล ลดความเสียหายจากน้ำหลากได้ส่วนหนึ่ง
“ผมเลือกลงไม้ใหญ่เพิ่มเพียงแค่ 2 ชนิด เนื่องจากพื้นที่โดยรอบเป็นป่าที่มีต้นไม้หลากหลายอยู่แล้ว ถ้าเราใช้ไม้ยืนต้นหลายชนิดมาลงก็จะดูกลืนกันไปหมด ไม่มีจุดเด่นที่ดูแตกต่าง เลือกเป็นสนฉัตรและเสม็ดขาวรวมประมาณ 30 ต้น สนนิยมใช้ในสวนญี่ปุ่นอยู่แล้วครับ ส่วนเสม็ดขาวเป็นไม้ลำเล็ก ลักษณะเป็นกอ มีฟอร์มต้นสวยเหมาะสำหรับสวนป่าญี่ปุ่น ส่วนไม้พุ่มและไม้ระดับล่างจะมีความหลากหลายมากขึ้น แต่ก็ยังคงเป็นกลุ่มต้นไม้ที่ใบเล็กเป็นเส้นเรียวยาว ฟอร์มสวย ลายเส้นชัด เช่น เศรษฐีไซ่ง่อน หนวดปลาดุก เฟิน ไอริส หญ้าประดับ สำหรับสวนที่มีพื้นที่ขนาดใหญ่ โจ้จะปลูกรวมกันเป็นกลุ่มแต่ก็ไม่ได้แยกกลุ่มกันอย่างชัดเจน ในกลุ่มนั้นอาจจะมีพรรณไม้ 4-5 ชนิด ปลูกแซมปนกันบ้างเพื่อให้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้น ทำให้ดูเหมือนไม่ตั้งใจจนเกินไป สังเกตว่าที่นี่มีไม้ดอกค่อนข้างเยอะ เหมือนตามป่าหรือในสวนที่ญี่ปุ่นที่มักมีดอกไม้พวกกุหลาบพันปี อาซาเลีย ไฮเดรนเยียขึ้นปนอยู่ และออกดอกหมุนเวียนไปตามฤดู การเลือกใช้ไม้ดอกในสวนญี่ปุ่นไม่จำเป็นต้องกำหนดโทนสีครับ เลือกที่ฟอร์มต้น ใบ และดอกสวย ที่นี่จะใช้ม่วงเจริญ โคลงเคลง ไอริส นีออน มาร์กาเร็ต ตรีชวา หงส์ฟู่และโพธิ์แดงที่ใบมีสีสันใช้แทนเมเปิ้ลที่ใบจะเปลี่ยนสีตามฤดู ไม้ดอกไม้ใบเหล่านี้ช่วยเติมสีสันให้สวน ใช้เป็นจุดถ่ายรูปเช็กอิน เพราะที่นี่ให้บริการที่พัก และเพื่อให้ตรงตามชื่อชิกิ (四季(しき) ในภาษาญี่ปุ่น ที่แปลว่า 4 ฤดูครับ”
เจ้าของ : คุณชวลิต กีรติการุณย์
ออกแบบ : คนสวน Landscape โดยคุณคมกฤต สุขทอง
เรื่อง : วชิรพงศ์ หวลบุตตา
ภาพ : อภิรักษ์ สุขสัย
ผู้ช่วยช่างภาพ : ภัทรพล จันทพุฒ
