จัดสวนในพื้นที่เล็ก ๆ 3 แบบ 3 ความชอบ
จัดสวนในพื้นที่เล็ก ๆ เป็นไอเดียของสวนนี้ที่เป็นตัวอย่างให้เห็นว่าพื้นที่ขนาดเล็กไม่ใช่อุปสรรคที่จะมีสวนสวย เพราะที่นี่มีทั้งสวนโมเดิร์นตามหลักฮวงจุ้ย สวนทรอปิคัลแสนร่มรื่น และสวนโมเดิร์นอิงลิชบนดาดฟ้า
Design Directory : ออกแบบ ร่มรื่นแลนด์สเคป
จัดสวนในพื้นที่เล็ก ๆ เป็นไอเดียของบ้านหลังนี้ที่เป็นบ้านสร้างใหม่ในเขตเมืองที่ต้องการให้ทุกตารางเมตรในบ้านมีพื้นที่ใช้สอยคุ้มค่า และยังอยากมีสวนรอบบ้าน ที่สำคัญคืออยากได้สวนป่าร่มรื่น ทั้งที่มีพื้นที่จัดสวนไม่มากนัก คุณต้น – ปิยาภรณ์ จงรัตนากุล เจ้าของบ้าน เล่าถึงที่มาของสวนนี้ให้ฟังว่า
“ลูกมาเล่าว่าเขาเจอคนที่จะมาจัดสวนให้บ้านเราแล้ว ตอนแรกเลยเขาบอกว่าจะทำสวนน้ำตก แม่ก็โอ้โห ทำน้ำตกเลยเหรอ คือตอนนั้นแม่บอกไปว่าอยากได้ยินเสียงน้ำ แต่ก็ไม่คิดถึงขั้นว่าจะมีน้ำตกในบ้านค่ะ ไม่ต้องมีบ่อปลาด้วย เพราะไม่อยากมีภาระ ไม่อยากให้ทำอะไรเยอะ ให้สวนดูแลง่าย ๆ เราดูแลสวนกันเอง ถ้าดูแลไม่ทั่วถึงก็จะสวยอยู่ได้ไม่นาน พอจัดสวนน้ำตกเสร็จก็กลายเป็นมุมโปรดของทุกคนในบ้าน คุณยายได้นั่งดูต้นไม้ ฟังเสียงน้ำ ครอบครัวเราได้มานั่งรับประทานอาหารและพูดคุยกัน ส่วนสวนหน้าบ้านคุณแม่ก็ออกไปนั่งเล่นบ่อย ๆ ชอบมากค่ะ”
คุณมอร์ – อัศนัย แก่นจันทร์ นักจัดสวน จาก ร่มรื่นแลนด์สเคป เล่าถึงแนวทางการจัดสวนนี้ให้ฟังว่า “เจ้าของบ้านชอบสวนที่โปร่ง ดูสบายตาครับ อยากได้มุมพักผ่อนของคุณยายที่ได้ยินเสียงน้ำ คุณแม่อยากได้มุมนั่งเล่นไว้รับแขกโดยไม่ต้องเข้าไปในบ้าน ส่วน คุณคิน (ลูกเจ้าของบ้าน) อยากได้สวนส่วนตัวบนดาดฟ้าชั้น 2 ติดห้องนอนครับ ตอนเข้ามาสำรวจพื้นที่ ผมคิดว่าพื้นที่จัดสวนแต่ละบริเวณค่อนข้างเล็ก รวมทั้งหมดแล้วไม่เกิน 70 ตารางเมตร แต่ก็พอจะออกแบบสวนให้ตอบโจทย์ความต้องการของทุกคนได้ โดยใช้วัสดุและเลือกขนาดที่เหมาะสม ต้นไม้ ก้อนหิน ขนาดของศาลา น้ำตก ลำธาร ย่อส่วนทุกอย่างให้เล็กลง แต่ก็ต้องบาลานซ์กับขนาดพื้นที่ด้วยครับ”
สวนโมเดิร์นของคุณแม่
“หน้าบ้านและข้างบ้านเป็นพื้นที่ของคุณแม่ครับ จุดเริ่มต้นมาจากหินหมุนที่คุณแม่ตั้งใจให้ตั้งไว้ที่หน้าบ้านตามหลักฮวงจุ้ย เราหาหินหมุนกันอยู่นาน แต่ก็ไม่ได้รูปทรงที่ถูกใจ สุดท้ายต้องสั่งทำขึ้นมาใหม่ ทำฐานรองด้านล่างให้มีขนาดใหญ่กว่าทั่วไป ทำเป็นทรงสี่เหลี่ยมที่ดูโมเดิร์นเข้ากับบ้านและสวน โซนนี้ผมออกแบบให้เป็นสวนโมเดิร์น วางตำแหน่งศาลาให้หลบมาอยู่ด้านใน เนื่องจากบ้านอยู่ติดถนนที่ค่อนข้างจอแจ ใช้เป็นที่รับแขกที่ไม่สนิทนักโดยไม่ต้องเข้าไปในบ้าน เป็นมุมนั่งเล่นในช่วงเย็น ได้ยินเสียงน้ำเบา ๆ จากหินหมุนอย่างที่คุณแม่ต้องการครับ
“พื้นที่เล็ก แคบ และค่อนข้างร่มเพราะอยู่ติดรั้ว ทั้งเงาจากรั้วและบ้านข้าง ๆ เงาจากหลังคาโรงจอดรถ ต้องใช้ต้นไม้กึ่งแดดกึ่งร่ม เน้นพรรณไม้โทนสีเขียว ใบเรียวยาวเป็นเส้นให้ดูพลิ้วไหว ในพื้นที่แคบถ้าใช้ไม้พุ่มสูงหรือมีใบขนาดใหญ่ จะทำให้ดูแน่นครับ ใช้ไม้ตัดแต่งพุ่มกลมให้ภาพของสวนโมเดิร์นดูชัดขึ้น เติมไม้ดอกอย่างที่คุณแม่ชอบ พื้นปูหญ้ามาเลเซีย ซึ่งในอนาคตถ้าเสม็ดแดงโตมากกว่านี้ หญ้าอาจอยู่ไม่ได้ ต้องเปลี่ยนเป็นพื้นโรยกรวดแทนครับ ถัดจากศาลาเข้าไปด้านในพื้นที่ยิ่งแคบ ปลูกต้นกรดที่พุ่มใบโปร่งไม่บังแสง ทำให้ต้นไม้ที่อยู่ด้านล่างยังสามารถเติบโตอยู่ได้ และยังให้ความรู้สึกถึงสวนทรอปิคัลเพื่อเชื่อมไปที่สวนน้ำตกหลังบ้าน”
สวนทรอปิคัลของคุณยาย
“ผมเลือกให้โซนนี้เป็นสวนทรอปิคัล เพราะอยู่ใกล้กับห้องรับประทานอาหารที่มีประตูบานเลื่อนกระจกเต็มบาน ทำให้มีมุมมองเห็นสวนได้กว้าง และคุณยายเข็นรถวีลแชร์มาชมสวนในระยะที่ไม่ไกลนัก พื้นที่ค่อนข้างจำกัดแต่ก็พอจะทำน้ำตกเล็ก ๆ และลำธารได้ ที่นี่ไม่ได้เลี้ยงปลาจึงไม่ต้องเผื่อพื้นที่สำหรับระบบบ่อกรอง ผมใช้เป็นระบบกรองในบ่อ หรือระบบกรองทราย (Ecosand System) ที่ซ่อนอยู่ใต้พื้นบ่อ เพื่อทำให้น้ำใสครับ”
โซนนี้มีพื้นที่เล็กและแคบมาก แต่มีไม้ใหญ่เกือบ 10 ต้น ซึ่งคุณมอร์อธิบายให้ฟังว่า “ผมเลือกใช้ไม้ต้นระดับเล็กถึงระดับกลาง เป็นไม้ไม่ผลัดใบ โตไม่เร็วมากนัก และระบบรากไม่แรง มีทั้งไคร้ย้อย อินจัน รวงผึ้ง เสม็ดแดง พุด พะยอม สาธร พะยูง ชุมแสง ส่วนปัญหาที่ว่าปลูกไม้ใหญ่ในพื้นที่แคบ ปลูกติดรั้วติดบ้านจะมีปัญหาในอนาคตไหม ผมมองว่าต้นไม้จะปรับตัว โตช้าลง แตกกิ่งน้อยลงครับ เราต้องตัดแต่งคุมความสูงและทรงต้นเไว้ด้วย ตัดแต่งพุ่มใบให้โปร่ง เพื่อให้แสงส่องผ่านได้ ด้านล่างปลูกไม้ใบในร่มเป็นส่วนใหญ่ เช่น เสน่ห์จันทร์แดง เล็บครุฑ กนกนารี เฟิน มอสส์ เติมไม้ดอกใส่สีสันลงไปหน่อย แต่พื้นที่ค่อนข้างร่มอาจจะปลูกไม้ดอกได้ไม่มากนัก อาจจะใช้เป็นพวกบีโกเนีย เทียนฝรั่งได้ครับ หรือใช้ไม้ดอกกระถางมาวางแทรกตกแต่งได้ตามชอบครับ”
สวนโมเดิร์นอิงลิชของคุณลูก
“เดิมสวนเป็นทุ่งดอกไม้ มีหญ้าฟู ๆ ฟุ้ง ๆ ทำให้ดูเหมือนขึ้นเองตามธรรมชาติตามแบบที่คุณคินอยากได้ แต่พอปล่อยให้โตตามอิสระ จะดูแลยาก สวนดูโทรมครับ เลยต้องปรับกันใหม่ใส่ไม้ตัดแต่งพุ่มกลมเพิ่มเข้าไปให้ดูเรียบร้อยขึ้น ดูแลง่ายขึ้น แต่ก็ยังดูเป็นธรรมชาติแบบที่อยากได้ มีศาลาไว้นั่งเล่นและสนามหญ้าไว้ให้เต่าที่เลี้ยงไว้เดินเล่นครับ
“ข้อสำคัญของการจัดสวนบนดาดฟ้าคือเรื่องของการระบายน้ำ การกันซึม และการรับน้ำหนักของโครงสร้าง เราต้องรู้ก่อนว่าโครงสร้างรับน้ำหนักได้แค่ไหน โครงสร้างของศาลาเป็นเหล็กเพื่อความแข็งแรง ใช้งานได้ในระยะยาว กรุด้วยไฟเบอร์ซีเมนต์ ใช้ทั้งปูพื้นและทำที่นั่ง เราจะไม่เทปูนเพราะจะไปเพิ่มน้ำหนัก เตรียมเรื่องการระบายน้ำเป็นพิเศษ ในกระบะปลูกต้นไม้กรุด้านข้างด้วยแผ่นระบายน้ำ (Drainage Cell) แล้วทับด้วยผ้าจีโอเท็กซ์ไทล์ ด้านล่างปูแผ่นระบายน้ำ (Drain Grid) และติดตั้งอุปกรณ์ Main Drain อย่างสะดือระบายน้ำไว้เพื่อช่วยระบายน้ำ ไม่ให้น้ำขังสะสมน้ำหนักครับ รวมไปถึงวัสดุปลูกที่จะนำมาใช้ก็ต้องระบายน้ำได้ดีและเร็ว ผมผสมเพอร์ไลต์ โฟมเม็ด หินภูเขาไฟ กับดินปลูกต้นไม้เพื่อให้มีน้ำหนักเบาขึ้นครับ
“ลงไม้ต้นที่อยู่กลางแดดได้ดี เช่น เกล็ดกะโห้ เสม็ดแดง กระดุมไม้ใบเงิน พุดกังหัน เลือกใช้ต้นที่มีขนาดไม่ใหญ่ ปลูกเพียงไม่กี่ต้น เพื่อไม่ให้เกิดอันตราย เพราะบนดาดฟ้าลมค่อนข้างแรง โซนนี้แสงแดดจัด เหมาะสำหรับปลูกไม้ดอก มีทั้งโคลงเคลง พยับหมอก เทียนฝรั่ง บีโกเนีย หงส์ฟู่ ดอนย่า พวงทองต้น เพิ่มไม้ตัดแต่งพุ่มกลม เช่น นีออน คริสตินา โรสแมรี่ ชาฮกเกี้ยน ปริก เพื่อให้สวนเป็นระเบียบมากขึ้นครับ”
เจ้าของบ้านทาวน์เฮาส์ ทาวน์โฮม หรือบ้านที่มีพื้นที่จำกัดต่างก็มีฝันอยากมีสวนสวย ๆ ไม่ต่างไปจากเจ้าของบ้านคนอื่น ๆ แต่ด้วยข้อจำกัดของพื้นที่ที่อาจทำให้ไม่แน่ใจว่าจะจัดสวนได้หรือไม่ สวนนี้เป็นตัวอย่างที่ทำให้เห็นว่าพื้นที่ขนาดเล็กไม่ใช่อุปสรรคที่จะมีสวนสวยได้เช่นกัน
เจ้าของ : คุณปิยาภรณ์ จงรัตนากุล
ออกแบบ : ร่มรื่นแลนด์สเคป โดยคุณอัศนัย แก่นจันทร์ และคุณกนกวรรณ ณ พัทลุง
เรื่อง : วชิรพงศ์ หวลบุตตา
ภาพ : อนุพงษ์ ฉายสุขเกษม
ผู้ช่วยช่างภาพ : ภัทรพล จันทพุฒ
