โรคเส้นเลือดลัดข้ามตับ (Portosystemic shunts : PSS)

กายวิภาคปกติคือ เส้นเลือดดำ portal (portal vascular system) ซึ่งรับเลือดจากทางเดินอาหาร เช่น ม้าม ตับอ่อน และระบบทางเดินอาหาร ทั้งหมดจะมุ่งหน้าเข้าสู่ตับ เพื่อให้ตับทำหน้าที่ในการเผาผลาญสารอาหาร (Metabolize) และกำจัดสารพิษ (Detoxify) ก่อนจะระบายเลือดสู่เส้นเดือดดำ hepatic (hepatic vein) ซึ่งจะต่อกับเส้นเลือดดำ vena cava (รูปที่ 1 A)

แต่หากเกิดการลัดเส้นทางเดินของหลอดเลือดจากทางเดินอาหารเข้าตับจะทำให้ตับขาดการพัฒนาตัวตับเองเป็นผลทำให้เกิดตับล้มเหลว (Failure of the liver) หรือเกิดตับฝ่อ (Hepatic atrophy) ซึ่งการเกิดตับฝ่อ คือการที่ตับไม่สามารถทำงานได้ดีเหมือนปกติ ความผิดปกตินี้ส่งผลทำให้ร่างกายได้รับสารพิษ, โปรตีน, และสารอาหารที่ถูกดูดซึมจากลำไส้เข้าสู่ระบบหมุนเวียนเลือดภายในร่างกายทันที หากมีการสะสมมากขึ้น จะก่อตัวเป็นสารพิษนำไปสู่การเกิดโรคสมองจากตับได้ (Hepatic encephalopathy) ทำให้เกิดความผิดปกติขึ้นที่ระบบประสาทส่วนกลาง (Central nervous system)

โรคเส้นเลือดลัดข้ามตับ Portosystemic shunt (PSS) เป็นความผิดปกติของหลอดเลือดดำ portal ที่เกิดการเชื่อมต่อกับระบบไหลเวียนโลหิต ทำให้มีการไหลเวียนเลือดจากทางเดินอาหารลัดเข้าสู่ระบบไหลเวียนโลหิตโดยไม่ผ่านตับนั่นเอง

Portosystemic shunts
รูปที่ 1 A แสดงกายวิภาคปกติที่เส้นเลือดดำ portal รับเลือดจากทางเดินอาหารส่งเข้าไปที่ตับเพื่อห้ตับทำหน้าที่เผาผลาญสารอาหารและกำจัดสารพิษ โดยไม่มีทางลัดไปที่เส้นเลือดดำ vena cava, B แสดงการเกิดเส้นเลือดลัดเส้นเดี่ยวลัดภายในตับจากเส้นเลือดดำ portal เข้าไปยังเส้นเลือดดำ vena cava, C. แสดงการเกิดเส้นเลือดลัดเส้นเดี่ยวลัดภายนอกตับจากเส้นเลือดดำ portal เข้าไปยังเส้นเลือดดำ vena cava

แบ่งการเกิดความผิดปกตินี้ได้ 2 แบบ คือ

1.แบบเป็นตั้งแต่กำเนิด (Primary หรือ Congenital portosystemic shunt)

มีที่เกิดขึ้นทั้งแบบ Extrahepatic (ภายนอกตับ) และ Intrahepatic (ภายในตับ) 80% ของโรคนี้จะเกิดเป็นเส้นเดี่ยว 72% เป็นการเกิดเส้นเลือดผิดปกติเชื่อมภายนอกตับและ 95% จะเป็นการเชื่อมระหว่างหลอดเลือดดำ caudal vena cava กับหลอดเลือดดำ portal ซึ่งสายพันธุ์สุนัขและแมวที่เกิด Portosystemic shunts (PSS) ตั้งแต่กำเนิด และพันธุ์ที่สามารถพบได้บ่อย คือ

สุนัข
– มินิเอเจอร์ ชเนาเซอร์ (Miniature schnauzers)
– ยอร์คเชียร์ เทอร์เรีย (Yorkshire terriers)
– ไอริช วูล์ฟฮาวด์ (Irish wolfhounds)
– แคร์น เทอร์เรีย (Cairn terriers)
– มอลทีส (Maltese)
– ออสเตรเลียน แคทเทิล ด็อก (Australian Cattle Dog)
– โกลเด้น รีทรีฟเวอร์ (Golden retrievers)
– โอลด์อิงลิช ชีปด็อก (Old English sheepdogs)
– ลาบราดอร์ รีทรีฟเวอ (Labrador retrievers)
– เยอรมันเชพเฟิร์ด (German shepherds)
– โดเบอร์แมนพินเชอร์ (Doberman pincher)

แมว
– เปอร์เซีย (Persian cat)
– เบอร์มีส (Burmese cat)
– หิมาลายัน (Himalayan cat)
– แมวไทย (Siamese cat)
– บริติช ช็อตแฮร์ (British shorthair)

2.แบบเกิดขึ้นหลังจากกำเนิด (Secondary หรือ Acquired portosystemic shunts)

จากปัจจัยโน้มนำ หรือการเกิดปัญหาเกี่ยวกับตับ : เช่น โรคตับแข็ง (Cirrhosis) เป็นสาเหตุให้เกิดภาวะความดันสูงในระบบหลอดเลือดดำของตับ (portal hypertension) ทำให้เลือดเข้าตับได้น้อยลง โรคนี้จะมักจะทำให้เกิดการสร้างเส้นเลือดใหม่หลายเส้น (multiple shunts) เลือดสามารถพบได้ โดยหลังจากนั้นจะพบการทำงานทดแทน คือมีเส้นเลือดไปเลี้ยงตับที่ไม่ใช่หลอดเลือดดำ portal เพื่อป้องกัน หรือชะลอการเกิดตับล้มเหลว ซึ่งสัตว์ไม่สามารถหายได้เอง จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเท่านั้นถึงจะหายจากความผิดปกตินี้

 

อาการและการวินิจฉัยโรค