การสร้างบ้านดิน ทางลัดของคนอยากมีบ้าน

การสร้างบ้านดิน

 

การสร้างบ้านดิน เป็นอีกหนึ่งทางเลือกสำหรับคนอยากมีบ้านที่ไม่ต้องใช้เงินจำนวนมหาศาล ก็สามารถสร้างบ้านของตัวเองได้ ขอเพียงมีที่ดิน กำลังกาย และกำลังใจ เท่านั้นพอ

การสร้างบ้านดิน คือบ้านจากธรรมชาติที่สามารถหาวัสดุจากรอบข้างนำมาสร้างเป็นบ้าน ท่านอาจจะใช้ดินที่อยู่ข้างบ้านผสานกับแรงกาย ค่อยๆ ลงแรงสร้าง จนกลายเป็นบ้านคุณภาพโดยใช้แรงทุนเพียงเล็กน้อย บ้านดินจึงเหมาะสำหรับการลงแรงช่วยกันสร้าง อาจใช้เวลาว่างในช่วงวันหยุดมาร่วมด้วยช่วยกัน การทำบ้านดินหนึ่งหลังยังช่วยสร้างบรรยากาศการทำงานร่วมกันให้อบอุ่นอีกด้วย เพราะคนสร้างก็ไม่ใช่ใคร คือแรงกายจากสมาชิกในบ้านเอง

การสร้างบ้านดิน

ผมได้มีโอกาสไปเข้าร่วมอบรมการทำบ้านดินที่สวนพันพรรณ อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ วิทยากรคือ คุณโจน จันใด เรียกได้ว่า จบจากการอบรมก็สามารถสร้างบ้านดินหลังเล็กๆ ได้เลยทีเดียว คุณโจนได้อธิบายวิธีทำตั้งแต่การหาทำเลการสร้างบ้าน โครงสร้างต่างๆ ตลอดจนวิธีการตกแต่งละเอียดทุกขั้นตอน แถมพ่วงด้วยการเรียนรู้วิถีชีวิตแบบพึ่งตนเองเป็นคอร์สของแถม ผมว่าถ้าใครชื่นชอบและหลงใหลในตัวบ้านดิน ลองแวะมาที่นี่ดูนะครับ แล้วคุณจะรู้ว่า บ้านดินสร้างเองก็ได้ง่ายจังเลย…

การสร้างบ้านดิน

ความรู้เบื้องต้นและเทคนิคการสร้างบ้านดิน ขั้นตอนในการก่อสร้างบ้านดินอาจจะแตกต่างจากการก่อสร้างบ้านทั่วไป เนื่องจากบ้านดินไม่มีระบบโครงสร้าง ใช้กำแพงรับน้ำหนัก เพื่อให้การดำเนินการก่อสร้างกระชับ ทำได้รวดเร็ว ฉะนั้นพื้นที่สำหรับปลูกบ้านดินควรเป็นพื้นที่ ที่น้ำท่วมไม่ถึง ไม่ใช่ทางน้ำไหลบ่า หากเป็นพื้นที่ถมดินใหม่ ควรถมทิ้งไว้ประมาณ 1 ปี หรือผ่านช่วงฤดูฝนสัก 1 ครั้ง ส่วนเรื่องการทำอิฐดิน สำหรับผู้ที่ออกแรงเป็นประจำ จะทำอิฐดินได้วันละ 70-100 ก้อน การตากอิฐดิน ใช้เวลาประมาณ 5-7 วัน เมื่อตากอิฐได้ประมาณ 2-3 วัน ให้พลิกอิฐขึ้นตั้งทางด้านแนวนอน และทำการแต่งก้อนอิฐในช่วงเวลานี้ เพราะจะมีฝุ่นกระจายออกมาน้อย เมื่ออิฐแห้งสนิทดีแล้วควรนำอิฐมากองรวมกันไว้กลางบ้าน เพื่อความสะดวกและก่อกำแพงได้รวดเร็ว และการขนย้าย ควรทำเพียงครั้งเดียวจากบริเวณตากอิฐมาที่กลางบ้าน แต่อย่างไรก็ตาม ต้องทำรากฐานบ้านให้เสร็จและถมดินให้เรียบร้อยก่อนขนย้ายอิฐดินขึ้นมากองไว

การสร้างบ้านดิน

หลังจากที่นำอิฐดินมากองไว้กลางบ้านเรียบร้อยแล้ว ช่วงแรกของการก่อกำแพงบ้านจะเร็ว หากก่อขึ้นสูง การทำงานอาจจะช้าลง เพราะต้องส่งอิฐดินขึ้นสูง ช่วงนี้อาจติดตั้งวงกบประตูหน้าต่าง หรืออาจจะเว้นช่องเอาไว้ติดตั้งในช่วงฉาบ แรงงาน 3 คนสามารถก่ออิฐดิน ได้วันละ 300-500 ก้อน ซึ่งในระหว่างที่ก่อกำแพงบ้านนี้ ก็ขุดบ่อส้วมไปพร้อมๆ กันได้ จากนั้นเดินระบบไฟฟ้า ท่อน้ำดี ท่อน้ำเสียให้เรียบร้อยก่อน เพราะจะทำให้ไม่ต้องเสียเวลาเจาะกำแพงหลังจากที่ฉาบเสร็จแล้ว การฉาบกำแพงบ้าน ควรฉาบก่อนขึ้นโครงสร้างหลังคา เพราะหลังจากที่ฉาบเสร็จเรียบร้อยแล้วกำแพงบ้านจะแข็งแรงมากขึ้น และยังช่วยให้แดดส่องกำแพงบ้านได้เต็มที่ ช่วยให้ดินที่ฉาบ แห้งเร็ว ส่วนโครงสร้างหลังคานั้นจะมีส่วนที่เชื่อมโยงกับกำแพงบ้าน ฉะนั้นอาจจะทำไปพร้อมกับงานฉาบได้ หลังจากที่วางคาน รับหลังคาของโครงสร้างหลังคาเสร็จแล้ว อาจใช้ดินผสมฟางฉาบปิดคานรับเพื่อเพิ่มความแข็งแรง เมื่อกำแพงบ้านแห้งสนิทดีแล้ว จึงมุงหลังคาและทำโครงสร้างพร้อมติดตั้งเพดานให้เสร็จสิ้น รวมทั้งทาสีเรียบให้เรียบร้อย จะได้ไม่ต้องย้ายนั่งร้านหลายครั้ง

การสร้างบ้านดิน

จากนั้นจึงเริ่มต้นทาสีกำแพงบ้าน ควรเริ่มด้านในบ้านก่อน เพราะภายในบ้านจะได้รับแสงแดดน้อย และอากาศถ่ายเทได้ไม่ดี เท่าบริเวณนอกบ้าน ทำให้สีแห้งช้า เมื่อฉาบสีด้านในบ้านเสร็จเรียบร้อย อาจจะเก็บรายละเอียดบริเวณขอบประตูหน้าต่างอีกครั้ง แล้วฉาบสีพื้นบ้านหรือปูกระเบื้องหากต้องการ ในส่วนของการเทพื้น หากเป็นพื้นดิน อาจจะเทพื้นทิ้งไว้ หลังจากฉาบกำแพงบ้านเรียบร้อยแล้ว เพราะพื้นดินจะใช้เวลานานกว่าที่จะแห้งสนิท อาจใช้เวลาอย่างน้อย 1 สัปดาห์ หากยังไม่ได้มุงหลังคาจะช่วยให้พื้นแห้งไวขึ้น ถ้าเป็นพื้นปูนสามารถเทหลังจากที่ ทาสีบ้านเสร็จเรียบร้อยแล้ว จะทำให้ไม่ต้องจัดการกับสีที่ฉาบและร่วงลงมามากนัก หลังจากฉาบสีและเทพื้นเสร็จสิ้นแล้ว ติดประตู หน้าต่าง และทาสี ควรหากระดาษหรือผ้ายางรองพื้น กันสีหยดลงพื้น ตกแต่งเฟอร์นิเจอร์จากการพอกดินให้ดูเหมือนเป็น เฟอร์นิเจอร์แบบบิลท์อินก็ยังได้ ขั้นตอนสุดท้าย คือ การตกแต่ง ขั้นตอนนี้คือขั้นตอนที่ใส่ความเป็นเจ้าของบ้านลงไปบนผลงานของตัวเอง เช่น การตกแต่ง ผนังด้วยขวดสีการวาดภาพลงไปบนผนังขณะที่สียังไม่แห้ง ทำชั้นวางของจากการสอดไม้เข้าไปในโครงสร้างบ้านดิน หรือเจ้าของบ้านท่านใดมีไอเดียเด็ดกว่านี้ก็ลงมือกันเลยครับ

การสร้างบ้านดิน

เทคนิคการสร้างบ้านดินมี 6 ชนิด

แบบปั้น (cob) ใช้ดินเหนียวผสมกับฟางข้าว ปั้นหรือก่อเป็นผนังขึ้นเรื่อยๆ
แบบอิฐดิบ (adobe brick) ใช้ดินผสมกับเส้นใย เช่น แกลบ เศษหญ้า หรือฟางข้าว นำมาผสมกับโคลน แล้วปั้นเป็นอิฐดิน ก่อนก่อเป็นฝาผนังบ้าน โดยใช้โคลนเป็นตัวประสาน
แบบโครงไม้(wattle & daub) ทำโครงสร้างเป็นไม้ สานกันเป็นตาราง และนำฟางชุบด้วยโคลนโปะเป็นฝาผนัง
แบบใช้ดินอัด (rammed earth) ก่อสร้างผนัง โดยทำแบบพิมพ์ แล้วนำดินเหนียวอัดเป็นฝาผนัง (ไม่ค่อยเห็นวิธีนี้ในเมืองไทย)
แบบใช้ท่อนไม้หรือหิน (cord wood & stones) สร้างฝาผนังโดยการนำเศษไม้หรือหินมาก่อเป็น ฝาผนังบ้าน ใช้ดินเป็นตัวประสาน และฉาบด้วยดิน อีกชั้นหนึ่ง
แบบกระสอบทราย (sand bag) ใช้กระสอบทรายใส่ทราย ให้เต็มนำมาวางเรียง อาจจะใช้ลวดหนามเป็นตัวช่วยยึด ไม่ให้กระสอบเลื่อนไหล และฉาบด้วยดินอีกครั้ง

  • วัสดุที่ใช้มุงหลังคา ความถี่ของการมุงและความลาดชันของหลังคา เป็นสิ่งสำคัญในการยืดอายุการใช้งานของบ้านดิน เพราะช่วยให้การไหลหรือระบายน้ำเป็นไปได้ดี ลดการถูกน้ำฝนชะผนังได้ รวมทั้งเรื่องการรั่วซึม ของหลังคา ซึ่งจะเป็นสาเหตุการซึมของน้ำ ก่อให้เกิดปัญหาเรื่องปลวกหรือแมลงต่างๆเจาะผนังได้
  • ภูมิปัญญาไทย การมีเตาไฟในบ้าน เขม่าควันจะช่วยไล่สัตว์จำพวก มด ปลวก และแมลงต่างๆ จากบ้านดินเก่า ที่พบในจังหวัดอุบลราชธานี เมื่อสร้างบ้านดินเสร็จแล้ว จะมีการรมควันภายในบ้านเพื่อป้องกันปลวก กัดกินโครงสร้างพื้นไม้ชั้นบนด้วย

การสร้างบ้านดิน

ขอบคุณ ข้อมูลอ้างอิงจากบทความของคุณเอก สล่าเอื้องจัน และเว็บไซต์www.baandin.com สวนพันพรรณ บ้านแม่โจ้ อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ www.punpunthailand.org

เรื่อง : ฐปนา วชิรมาศ
ภาพ : สมเพชร, โบซซึ

อ่านต่อ

 รวม 3 แบบบ้านดินสุดเท่

ชวนคุยเรื่องคราฟท์ๆ ในบ้านดินหลังเล็กกับ Slow Hands Studio

บ้านดินเหนือปุยหมอก